Pieter De Mets, Zelfportret, KMSKA
Tentoonstellingen

Pieter De Mets over Rik Wouters en de moderne –ismen

In de Koningin Fabiolazaal kan je dit najaar De Modernen. Kunst in de Groote Oorlog bezoeken. Met die expo tonen het KMSKA, De Provincie Antwerpen, het Letterenhuis en het Provinciaal Museum Emile Verhaeren hoe de schok van WOI voelbaar is in de kunst en de literatuur uit die periode. Medewerkers van de verschillende instellingen lichten op deze blog geregeld een aspect van de tentoonstelling uit. Onderzoeker Dennis van Mol is een fervent bezoeker van de leeszaal van het Letterenhuis. Met zijn blogbericht kijkt hij – door de ogen van Pieter De Mets – naar de artistieke vernieuwing in Nederland anno 1916.

Pieter De Mets, Zelfportret, KMSKA

Pieter De Mets, Zelfportret, KMSKA

Als kunstenaar is Pieter De Mets (1880-1965) goeddeels vergeten. Zijn politieke karikaturen uit de jaren twintig leggen getuigenis af van een grondige beïnvloeding door het expressionisme, het kubisme en het futurisme. De doorbraak van die artistieke tegenbewegingen in de Vlaamse kunst maakte hij van op de eerste rij mee tijdens zijn ballingschap in Nederland. Aanvankelijk was De Mets bijzonder sceptisch. De schilder maakte in 1916 zijn bedenkingen over aan Jozef Muls, een bevriend schrijver:

Onmogelijk kan ik me vereenigen met Cubistische, Futuristische, Orphistische en andere denkbeelden.”

Tegenover die schreeuwerige  –ismen stelde De Mets in zijn briefcorrespondentie met Muls steevast de ongecompliceerde authenticiteit en de gezonde kracht van het werk van zijn terminaal zieke schildersvriend Rik Wouters.

De na-apers van Le Fauconnier

Tijdens de Eerste Wereldoorlog maakten nogal wat Vlaamse kunstenaars kennis met de artistieke vernieuwingsbewegingen uit het buitenland. In Nederland speelde de aanwezigheid van de gematigde Franse kubist Henri Le Fauconnier een belangrijke rol. De Mets schrijft daarover aan Muls:

Le Fauconnier bedierf hier veel. Cubist 1ste klas slabbakt hij en de na-apers tuimelen hals over kop in zijn veerwater. »

Henri Le Fauconnier, Stilleven, KMSKA

Henri Le Fauconnier, Stilleven, KMSKA – Hoewel De Mets het werk van Le Fauconnier zeker niet heeft aanbevolen, werd dit schilderij door het KMSKA aangekocht uit de collectie van Jozef Muls

Eén van die moderne poseurs die in Le Fauconniers voetsporen trad, was de Nederlandse modernist Jan Sluyters. De Mets had samen met Rik Wouters een tentoonstelling van Sluyters bezocht in Amsterdam en de Vlaamse vrienden waren dezelfde mening toegedaan:

“Ofwel moet ge héélemaal Cubist of Futurist zijn of doen zooals iedereen en nooit van alles door elkaar mengen. Jan Sluyters, voilà. Hij is half Cubist, Futurist, dan weer Kees Van Dongen en – gewoon.”

De Mets meende overigens te weten dat ook Gustave De Smet aan de mode ten prooi dreigde te vallen:

Half Cubisch of gewoon literatuur met een schijn van grootschheid – grootdoenerij.”.

Gustave De Smet, Vrouw van Spakenburg, KMSKA

Gustave De Smet, Vrouw van Spakenburg, KMSKA

Bij hun is’t natuurlijk

Als alternatief voor die als kunstmatig ervaren bekeringen tot de moderne –ismen voert De Mets in zijn brieven aan Muls zijn vriend Wouters op:

“Rik is nen jongen uit één stuk en daarbij een Vlaming!!! Die mannen hebben iets primitief in zich, de grond van alles waar op gebouwd kan worden. Dus ’t begin dragen ze in zich. Bij hun is ’t natuurlijk.”

Rik Wouters, Strijkster, KMSKA

Rik Wouters, Strijkster, KMSKA

Met het ‘natuurlijke modernisme’ van Rik Wouters ging het uitstekend. De Mets berichtte in zijn brief van 20 mei 1916 aan Muls dat Wouters tijdens zijn tentoonstelling in het Stedelijk Museum in Amsterdam twee sleutelwerken verkocht aan het museum, maar hij voegde er aan toe dat het met zijn gezondheidstoestand steeds slechter ging:

Den geldelijken kant gaat opperbest, maar die knagende ziekte ondermijnt hem heelemaal.”

De Mets zou de Vlaamse schrijver op de hoogte blijven houden over het verloop van de ziekte. Op zekere avond was De Mets met zijn vrouw op bezoek bij Nel en Rik toen die laatste plots ‘een hevige krisis’ kreeg die in de daarop volgende uren alleen maar verergerde:

“’t Was er mee gedaan dachten allen. Toch niet. Rik bleef leven. Maar terug tot het bewustzijn gekomen wist hij van niets voelde geen pijn meer, was kinds geworden, liet zich alles welgevallen. Zen vrouw beducht voor ’t ergste telegrafieerde [SIC] aan den vader te Mechelen om dadelijk te komen (langs den Holl. Canal). Zoo bleef Rik nog 11 dagen liggen tusschen leven en dood. De vrouw ten einde raad niet wetende of haar man christelijk had willen sterven liet een allerbekwaamst priester komen die hem niet van den dood spreken mocht. ’t Liep op rolletjes en op ’t laatst werd ook hun huwelijk kerkelijk ingezegend. Ze waren toen 12 jaar getrouwd. Rik wachtte om zoo te zeggen op de komst van zen vader. Toen die eindelijk komen zou was zen zoon buiten kennis. ’t Weerzien is te hartverscheurend om ’t u te kunnen schrijven. Kalm. Wonderlijk kalm zonder snak of schok stierf Rik den nacht van dinsdag op woensdag rond middernacht.”

Ook over de Belgische staatsbegrafenis die Rik Wouters in Amsterdam kreeg, berichtte De Mets. Over het geluid van de kist, die de soldaten in het graf lieten zakken, schreef hij:

“Nooit Jef, heb ik iets treurigers gehoord dan die treurige klanken.”

De hier geciteerde brieven bevinden zich in de collectie (M 546/B) van het Letterenhuis, Antwerpen.

Rondleiding voor individuele bezoekers

Op zondag 11 januari kan je voor de laatste keer aansluiten bij de instaprondleiding voor individuele bezoekers in de expo Kunst in de Groote Oorlog. De rondleiding start om 14.30 en duurt 90 minuten. De kostprijs bedraagt €3,50 + toegangsticket. Er kunnen maximaal 20 personen deelnemen. Inschrijven is niet nodig.

 

Standaard

Een gedachte over “Pieter De Mets over Rik Wouters en de moderne –ismen

  1. ELAUT Alex zegt:

    Van de kunstschilder Jozef Posenaer zijn er ook heel wat brieven over het bezoek van tentoonstellingen met modernisten. Men was niet mals voor mekaar. De brieven zijn in het bezit van de familie.

    Met vriendelijke groeten,
    Alex Elaut

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s