Tentoonstellingen

De Eerste Wereldoorlog getekend/Getekend door de Eerste Wereldoorlog. André de Ridder over de tekenaar Louis Raemaekers

In de Koningin Fabiolazaal kan je dit najaar De Modernen. Kunst in de Groote Oorlog bezoeken. Met die expo tonen het KMSKA, De Provincie Antwerpen, het Letterenhuis en het Provinciaal Museum Emile Verhaeren hoe de schok van WOI voelbaar is in de kunst en de literatuur uit die periode. Medewerkers van de verschillende instellingen lichten op deze blog geregeld een aspect van de tentoonstelling uit. Birgit Leenknegt is vrijwilliger in het Letterenhuis. Ze laat kunstcriticus en schrijver André de Ridder aan het woord over tekenaar Louis Raemaekers. 

In Belgium / Help / The National Committee for Relief in Belgium / [Tra]falgar Buildings, Trafalgar Square. Affiche door Louis Raemaekers, ca. 1918. Collectie Letterenhuis.

In Belgium / Help / The National Committee for Relief in Belgium / [Tra]falgar Buildings, Trafalgar Square. Affiche door Louis Raemaekers, ca. 1918. Collectie Letterenhuis.

In het Vlaamsgezinde dagblad De Vlaamsche Stem van maandag 19 april 1915 wijdt André de Ridder een artikel aan de oorlogsprenten van de Nederlandse tekenaar Louis Raemaekers. Tussen 1914 en 1918 voltooide Raemaekers zeven series van Het Toppunt der Beschaving, tekenbundels van oorlogstaferelen. De Ridder omschrijft de prenten als volgt:

“Dit werk […] zal blijven een der schoonste en afschuwelijkste herinneringen aan dezen onverbiddelijken moordkrijg.”

In tegenstelling tot zijn vaderland, het neutrale Nederland, had Louis Raemaekers duidelijk partij gekozen. Met tekeningen getiteld: Ordnung muss sein! Vrouwen links, mannen rechts, De kinderen van de Luisitania en Oostenrijk door Servië geklopt. Je had meer van de  franctireurs moeten profiteeren, zooals ik in België toont hij de Duitse oorlogsgruwelen. Aldus wenste hij de Nederlandse bevolking wakker te schudden met zijn gruwelijke en veelzeggende afbeeldingen. De Ridder stelt:

“Zijn onverschrokken aanval tegen de ‘beschavers’ heeft hem gekleed met een waardigheid, die hem alléén als een zeer behendig en gevoelig artist, maar als een schoon mensch, niet alléén voor ons […] maar door allen eerlijk-voelende burgers van al de beschaafde staten der aarde, zal doen eeren …”

De tekeningen bieden stuk voor stuk een unieke kijk op het oorlogsgebeuren. Volgens de Ridder zullen

“deze eenvoudig-geteekende platen van Raemaekers […] later historisch worden. Wij allen […] zullen deze teekeningen met zorg, en dankbaarheid en droefenis wegbergen in de laden onze bibliotheken, om ze later te toonen aan onze kinderen en kleinkinderen …”

 

Een tekening van Louis Raemaekers

“Twee Senegaleesche tirailleurs die een gewonden Pruis te drinken geven […] in sereen licht van de hoogere menschenliefde, een daad van schoonheid, een daad van goedheid, in den allerbloedigsten en allernutteloosten aller oorlogen, en zoo’n beeld geeft weer wat troost, wat hoop voor de toekomst …”

– A. de Ridder. “Het toppunt der beschaving door Louis Raemaekers” in: De Vlaamsche Stem, maandag 19 april 1915.

De twee Senegalezen, die tijdens de oorlog deel uitmaakten van het koloniale leger van Frankrijk, worden op de prent voorgesteld als Barmhartige Samaritanen. Volgens de parabel overschrijdt de goedheid van de mens het eigen geloof, of in dit geval de bondgenootschappen. Soms komt hulp vanuit onverwachte hoek en kan een Duitse getroffen soldaat geholpen worden door soldaten van de geallieerde zijde. Deze afbeelding volgt het patroon van Raemaekers waarin hij enerzijds de Triple Entente, met hierin o.a. Duitsland, afschildert als barbaren en schenders van de mensenrechten en anderzijds de geallieerden afbeeldt als bestrijders van al het kwade.

Een tekening van Louis Raemaekers

“Eén plaat vonden we ook in de derde serie, die ons pijnlijk aandoet, maar zullen we onze oogen sluiten, omdat de satire ons eigen volk treft? ’t Is de teekening “In ’t vroolijke Haagje”, waar Raemaekers ons toont enkele jonge Belgische feestvierders, in smoking of habiet, champagne drinkend in gezelschap van gedecoleteerde dames. In een Haagschen nachtbar, waar tziganen lustige deuntjes rakelen uit hunne viool. En dat die spotprent is moeten verschijnen, betreuren we. Misschien helpt Raemaekers’ rake teekening de kwaal genezen …”

– A. de Ridder. “Het toppunt der beschaving door Louis Raemaekers” in: De Vlaamsche Stem, maandag 19 april 1915.

Er zouden naar schatting één miljoen Belgen tijdens de Eerste Wereldoorlog de vlucht nemen voor de Duitse bezetter en in Nederland (tijdelijk) een veilige haven zoeken. In grote steden als Den Haag en Amsterdam stromen de Belgische uitgewekenen binnen. Vrijwel onmiddellijk zetten particulieren en de overheid mankracht en (financiële) middelen in om die ‘arme Belgen’ te ondersteunen. Toch komt er ook kritiek op de decadente levensstijl die sommige welgestelde Belgen erop aanhouden. Ook André de Ridder raakt dit heikele punt aan in een artikel in De Vlaamsche Stem van vrijdag 19 feburari 1915.

“We weten het ook dat er enkelen zijn van de slag, die men in kroegen en danskringen, speelclubs, en restaurants, nachtsociëteiten en variété-schouwburgen ontmoet. […] Zij drinken champagne! […] Zij klinken aan met hun glazen. Waarvoor? Op wat? Op wie? Voor de helden, die vallen? Voor ’t vaderland dat sterft? Of is ’t soms op den koning en de koningin, die zorgt en verpleegt en lijdt als een vrouw? Neen; zij drinken champagne omdat ze dat altijd doen, omdat ze ’t zoo in hun dagelijksch leven gewend zijn! […] Waar zou hun ziel schuilen? … Op den bodem van hun whisky-solda?”

Dit krantenbericht bewijst dat het ongenoegen over het buitensporige leven van enkele Belgen in Den Haag zich niet beperkt tot Hollandse stemmen, maar tevens uit Belgische monden te horen viel. Het percentage vluchtelingen dat het zich kon permitteren om “zotte prijzen […] te betalen voor bont en kleeren en juweelen, terwijl de champagne stroomt” zal wellicht niet opwegen tegen het massale aantal arme en ontredderde uitgeweken Belgen.

Birgit LEENKNEGT

LEZING: Emile Verhaeren EN DE GROOTE OORLOG

OP ZONDAG 23 november GEEFT Rik Hemmerijckx EEN LEZING OVER Emile Verhaeren IN HET LETTERENHUIS. JE KAN DE LEZINGEN GRATIS BIJWONEN. RESERVEREN IS AANGERADEN EN KAN VIA LETTERENHUIS@STAD.ANTWERPEN.BE OF T 03 222 93 20

 

 

Standaard

Een gedachte over “De Eerste Wereldoorlog getekend/Getekend door de Eerste Wereldoorlog. André de Ridder over de tekenaar Louis Raemaekers

  1. Een geweldig samentreffen van beeldende kunst, letterkunde en geschiedkundig verslag om zo eensgezind de schok van de Eerste Wereldoorlog weer te geven en het gevolg hiervan voor de verschillende kunststromen.

    Groeten van Han Messie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s