Paul van Ostaijen en Jozef Peeters, 1925 (Collectie Letterenhuis)
Tentoonstellingen

‘In een hennenhok is slechts één haan’ En in Antwerpen zijn er twee.

In de Koningin Fabiolazaal kan je dit najaar De Modernen. Kunst in de Groote Oorlog bezoeken. Met die expo tonen het KMSKA, De Provincie Antwerpen, het Letterenhuis en het Provinciaal Museum Emile Verhaeren hoe de schok van WOI voelbaar is in de kunst en de literatuur uit die periode. Medewerkers van de verschillende instellingen lichten op deze blog geregeld een aspect van de tentoonstelling uit. Curator Nanny Schrijvers gaat deze week dieper op de kunstenaarsgeneratie die tijdens de oorlogsjaren in Antwerpen werkzaam was.

Tijdens de oorlogsjaren is er in Antwerpen een jonge kunstenaarsgeneratie, nog op de academie of net niet meer, vol plannen en energie.  Jozef Peeters (Antwerpen 1895 – Antwerpen 1960) had al eerder, in 1912, een atelier gehuurd boven café De Zalm in de Wijngaardstraat samen met Edmond Van Dooren (Antwerpen 1896 – Antwerpen 1965). Ook Paul Joostens (Antwerpen 1889 – Antwerpen 1960) en Jan Kiemeneij (Antwerpen 1889 – Antwerpen 1981) werken in dit atelier. Peeters ziet toekomst in de vrije expressie. Zijn eerste schilderijen volgden het traditionele luminisme, maar al gauw, en hij is niet de enige, wordt een symbolistische koers gevaren met sympathie voor de theosofie.

Peeters is geen kunstenaar die in z’n eentje op een zolderkamer zit. Hij wil met en voor andere kunstenaars theorieën en programma’s uitwerken over kunst en samenleving. Daarbij is de rol van de toegepaste kunsten, zoals typografie, van groot belang.  Bijzonder is hoe hij heel snel een internationaal netwerk opbouwt. Nog tijdens de oorlog sticht hij, op 14 september 1918, de Kring Moderne Kunst.

In datzelfde huis in de Wijngaardstraat heeft ook Floris Jespers een atelier. Contacten met de broers Jespers en bij uitbreiding met Paul Van Ostaijen  (Antwerpen 1896 – Miavoye 1928) liggen voor de hand en na een tijdje worden ze ook lid van de Kring. Overigens vindt Van Ostaijen dat Oscar Jespers (Borgerhout 1887 – Sint-Lambrechts-Woluwe 1970) directeur moet worden. Peeters is daarmee niet gediend. Inhoudelijk zitten ze niet op dezelfde lijn: Peeters wijst elke vorm van expressionisme af en kiest voor ‘geometrische figuren, zonder enige inmenging van literaire noch symbolische inhoud’.

Eerste Kongres voor Moderne Kunst

Jos Leonard, ca. 1911 (Collectie Letterenhuis)

Jos Leonard, ca. 1911 (Collectie Letterenhuis)

Ook na de oorlog zijn pamfletten, tijdschriften, manifesten en correspondenties nog steeds heel belangrijk, zo niet nog belangrijker. Individuele kunstenaars groeperen zich en onderschrijven theorieën, manifesten en zoeken overal gelijkgestemden, ook in het buitenland. Jozef Peeters onderhoudt contacten over heel Europa en organiseert op 10 en 11 oktober 1920 een eerste Kongres voor Moderne Kunst, samen met de schilder Jos Leonard (Antwerpen 1892 – Elsene 1957) en de architect Huib Hoste (Brugge 1881 – Hove 1957). Een jaar later maakt hij een rondreis in Frankrijk om kunstenaars uit te nodigen voor zijn tweede congres in januari 1922. Ondertussen, in december 1921,  publiceert hij ‘Gemeenschapskunst’ in Het Overzicht, een in oorsprong literair tijdschrift, dat onder zijn impuls steeds meer aandacht zal besteden aan de beeldende kunst, en meer speciaal aan het constructivisme.

De Driehoek

In februari 1925 sticht Jozef Peeters samen met Duco Perkens, of Eddy du Perron (Jakarta 1899 – Bergen NL 1940) nog maar eens een tijdschrift: De Driehoek. Paul van Ostaijen is aanwezig en hij heeft al op 20 februari een artikel klaar. Later laat hij weten dat Floris Jespers (Borgerhout 1889 – Antwerpen 1965) en zijn broer Oscar ook willen meewerken. Jozef Peeters gaat hier niet mee akkoord en op 21 maart schrijft Paul van Ostaijen:

“Maar ook trek ik mij terug omdat ik toch zeer duidelik voel dat ik in ‘De Driehoek’ niets zou te vertellen hebben; namelik in de redaktie. Gij zijt de leider. In een hennenhok is slechts één haan. Dat is juist. De tweede haan stapt het af’.”

Meer lezen

Catalogus Avant-garde in België, 1917-1929 bij de tentoonstellingen in Brussel, KMSKB en Antwerpen, KMSKA, 1992

Standaard

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s