Onderzoek

Geboren op de dag van Venus. Ensors verjaardagsspeech

Op 13 april 1860 – ondertussen 154 jaar – geleden zag James Ensor het levenslicht in Oostende. Herwig Todts (Ensor Research Project) viert deze heugelijke gebeurtenis met een fragment uit een dankwoord van de kunstenaar tijdens een banket ter ere van zijn 62ste verjaardag in 1922. Een fragment dat meteen aantoont dat Ensor met woorden net zo sterk was als met verf. 

Ensor aan het werk in zijn atelier

Ensor aan het werk in zijn atelier

James Ensor had als kunstenaar ook literaire ambities. Hij behoorde tot de redactie van het tijdschrift La Flandre Littéraire. Revue mensuelle d’art et de littérature (1922 – 1927). 92 jaar geleden – in 1922 –  organiseerde de redactie van dat tijdschrift een banket om Ensor te vieren. De kunstenaar richtte een woord van dank tot het gezelschap, gelardeerd met “wonderbaarachtiglijke” neologismen, insinuaties, ironie en joie de vivre. Meteen onthult hij waarom het Ensor Research Project er aan houdt om telkens op de dertiende van de maand met een nieuwsbericht voor de dag te komen.

Beste vrienden, beste vriendinnen,

U zal mij mijn twijfelachtige bewoordingen vergeven, woorden die uw nauwgezette vriendschap nauwelijks waardig zijn. Hoezeer word ik geraakt, diep geraakt door uw goedheid op smaak gebracht met schoonheid. U allen hebt mij heerlijk verdronken, verzonken, ondergedompeld, verbockbierd (“bockonisé”) en vercitroenwaterd (“hydromelisé”), en ik ontwaar reeds een vluchtig paradijs, bevolkt door alcoholrijke engelen met vleugels van goud, en mooie gepluimde en gezwemvliesde dieren, die zwemen naar hobbelige eigenaardigheden.

[…]

Ik ben geboren in Oostende, de 13de april 1860, op een vrijdag, de dag van Venus. Welnu! beste vrienden, vanaf het gloren van mijn geboorte is Venus glimlachend tot mij gekomen en wij hebben elkaar langdurig in de ogen gekeken. Ha! die mooie blauwe, gifgroene ogen (pers et vers = perverse), haar lange zandkleurige haren.

[…]

Deze maand analyseert restaurator Karen Bonne hoe James Ensor met het paletmes in de hand op zoek ging naar de “perfecte toets” in een nieuwe bijdrage voor het Ensor Research Project van het KMSKA.

Detail van een geleidelijke opbouw van verftoetsen met een paletsmes onder de microscoop

Detail van een geleidelijke opbouw van verftoetsen met een paletsmes onder de microscoop

Standaard

4 gedachtes over “Geboren op de dag van Venus. Ensors verjaardagsspeech

    • Ensor heeft, een enkele uitzondering daar gelaten altijd in het Frans geschreven (maar wel een zeer Oostendse variant van het Nederlands gesproken). Ook van de tekst in kwestie bestaat een oorspronkelijke Franse versie. Een overzicht van alle geschriften van Ensor, de gepubliceerde teksten en onuitgegeven manuscripten, bestaat niet. Ensors geschriften werden wel herhaaldelijk gebundeld en uitgegeven in 3 elkaar min of meer opvolgende delen: Les écrits de James Ensor, Brussel: Sélection, 1921, telt 161 bladzijden en bundelt 24 teksten (het verscheen als eerste in een nooit voortgezette reeks die Sélection wilde wijden aan Les écrits des peintres.
      Les écrits de James Ensor de 1921 à 1926, Oostende-Brugge: La Flandre Littéraire, 1926 bundelt 14 teksten. Les écrits de James Ensor de 1929 à 1934, (vwd. Arthur Cornette) Antwerpen: L’Art contemporain, 1934, telt 112 bladzijden en bundelt 25 teksten. Deze 63 teksten werden opnieuw samengebracht in Les écrits de James Ensor, (vwd. Henri Vandeputte) Brussel: Editions Lumière, 1944. De publicatie verscheen als eerste in de reeks Collection témoignages.

      Na Ensors overlijden verschenen 1 Nederlandstalige uitgave en 3 Franstalige uitgaven: James Ensor, Mes écrits, (cinquième édition corrigée et augmentée), (vwd. Franz Hellens) Luik, Editions nationales, 1974 bundelt 81 teksten en is de meest uitgebreide uitgave; James Ensor, Picturale pennevruchten. Geschriften, (vert. Michel Perquy, vwd. Xavier Tricot) Antwerpen-Baarn : Uitgeverij Houtekiet, 1990 bundelt nieuwe Nederlandse vertalingen van 56 teksten; James Ensor, Mes écrits ou Les sufficances matamoresque, (ed. Hugo Martin) Brussel: Edition Labor, 1999 bundelt eveneens 56 teksten en James Ensor, Dame peinture toujours jeune, (ed. Colette Lambrichs) Parijs: La Différence, 2009 bevat 31 teksten. Alleen in de laatste uitgave werden de teksten chronologisch gerangschikt. De eerste drie uitgaven van 1921, 1926 en 1934 bundelden telkens een beperkt aantal geschriften. Maar ook de volgende uitgaven waren nooit volledig en niet een van de vier postume uitgaven is volledig of identiek aan de anderen.
      De oorspronkelijke Franse versie van het aangehaalde geschrift vindt u o.a. hier : Discours prononcé au Banquet offert à Ensor par “La Flandre Littéraire”, [Vous excuserez mes mots vagues, mots peu dignes de votre précise amitié!], Un discours de James Ensor, La Flandre Littéraire, (februari 1924), p. 379-386
      ENSOR, James, Mes écrits ou Les sufficances matamoresques, (ed. Hugo Martin), Brussel: Editions Labor, 1999, p.114-130.

      Met vriendelijke groeten,

      Herwig Todts

      • Dank u wel voor deze uitgebreide informatie. Gelet op de hoge kwaliteit van Ensor’s taal, zou ik het passend vinden dat Ensor Research Project ook de oorspronkelijke tekst van zijn verjaardag’s toespraak zou publiceren op 13 april a.s.

  1. Pingback: Geboren op de dag van Venus (deel 2) | Het KMSKA blogt

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s