De zomer van James Ensor: “Tijdens het toeristisch seizoen kan ik niet afzijdig blijven.”

Het Ensor Research Team last tijdens de zomermaanden kort een pauze in. Geen artikel dus deze maand, maar wel een blogbericht waarin de onderzoekers belichten hoe James Ensor zijn zomers doorbracht.

De winkel van oom Leopold Haegheman, waar Ensor gaat wonen in 1917

De winkel van oom Leopold Haegheman, waar Ensor gaat wonen in 1917

Zomer in Oostende, koningin der badsteden. De kunstwereld draait verder maar Ensor is tijdens het toeristische seizoen immer als middenstander bedrijvig aan de zijde van zijn moeder in de winkel die ze uitbaatte. Die winkel is voor het hele gezin de belangrijkste bron van inkomsten. In tal van brieven en losse notities zijn opmerkingen te sprokkelen die aantonen hoezeer Ensor tijdens het zomerseizoen in beslag werd genomen door de verhuur van gemeubelde kamers aan toeristen en het mee uitbaten van de winkel. In oktober 1908 excuseert hij zich bij zijn vriend, de Luikse journalist Isi Collin, voor het feit dat hij onmogelijk etsen kan bezorgen voor een tentoonstelling in Luik. Ensor heeft absoluut geen tijd om naar Brussel te gaan om nieuwe afdrukken te laten maken. Tijdens het toeristische seizoen kan hij zich immers niet aan zijn verplichtingen onttrekken.

“Quant à l’exposition d’eaux-fortes, pas moyen de la faire en ce moment. Je n’ai pas assez d’épreuves actuellement. Je n’ai pas de presse et dois pour chaque tirage me rendre à Bruxelles pour guider le tireur. Je n’ai pu m’abstenter au cours de la saison.”

- Ensor aan Isi Collin, 7 oktober 1908

Commerce de coquillages

Het Koninklijk Museum bewaart het unieke afschrift van een brief van Ensor aan de Antwerpse kunstenaar Frans Hens die hem in 1920 uitnodigt om deel te nemen aan het salon van de tentoonstellingsvereniging Kunst van heden / L’art contemporain. De kunstenaar is na de dood van zijn moeder, zijn tante en zijn oom, verhuisd naar de voormalige winkel van oom Leopold Haegheman. Op het moment dat hij de brief naar Hens schrijft is hij 60, een succesrijk kunstenaar en kennelijk nog steeds actief in het toeristische bedrijf. Hij wordt immers in beslag genomen door allerlei commerciële bezigheden en familiale zorgen.

“Duizend excuses!”, schrijft hij aan Frans Hens. “Ja ik heb uw vriendelijke brieven ontvangen maar ik word volledig in beslag genomen, verlamd, door uiteenlopende moeilijkheden en familieverdriet, enzovoort enzoverder, en ik moet alles doen: de schelpenverkoop, het verhuur van het appartement, het huishouden. Men maakt mij voor alles verantwoordelijk. Wat een toestand voor een gevoelig kunstenaar.”

“Mille excuses! Oui j’ai reçu vos bonnes lettres mais je suis bien pris ici, des ennuis multiples, des chagrins de famille, etc. etc. me paralysent, et je dois tout faire: commerce de coquillages, location d’appartement, ménage. On me laisse toutes les charges. Quelle situation pour un artiste sensible.”

- Ensor aan Frans Hens 7 april 1920

HERWIG TODTS, KAREN BONNE, NANNY SCHRIJVERS

De verre reizen van het masker Wouse

De 38 Ensorschilderijen van het KMSKA zijn echte globetrotters. Gespreid over 260 tentoonstellingen hebben ze al  meer dan 1500 reizen gemaakt. 

Achterzijde van het schilderij Verbazing van het masker Wouse van James Ensor

Achterzijde van het schilderij Verbazing van het masker Wouse van James Ensor

Op het spieraam van Ensors schilderij Verbazing van het masker Wouse, zitten een twintigtal etiketten. De meeste verwijzen naar tentoonstellingen: Würt. Kunstverein Stuttgart… Düsseldorf, New Port Harbour Art Museum California 12/12/86 – 22/02/87, *Van Ensor tot Delvaux* provinciaal museum voor mod. kunst  Oostende…

James Ensor, Verbazing van het masker Wouse, 1889, olieverf op doek, 109 x 131,5 cm, gesigneerd en gedateerd links onder: Ensor 1889, KMSKA inv. nr. 2042. © Lukas - Art in Flanders VZW / Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, foto Hugo Maertens.

James Ensor, Verbazing van het masker Wouse, 1889, olieverf op doek, 109 x 131,5 cm, gesigneerd en gedateerd links onder: Ensor 1889, KMSKA inv. nr. 2042. © Lukas – Art in Flanders VZW / Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, foto Hugo Maertens.

Het schilderij weegt 9 kg en is met de lijst erbij 121cm hoog, 143,5 cm breed en 3 cm diep. Deze informatie is noodzakelijk voor het maken van een aangepaste kist voor het kunstwerk dat ondertussen al bijna 70 keer naar een tentoonstelling vervoerd is en dat nu vanaf 16 februari 2014 in Basel getoond wordt (de Verbazing van het masker Wouse staat trouwens op de uitnodiging voor de vernissage). Aansluitend vliegt het naar Los Angeles en daarna naar Chicago.

Het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen bewaart 38 schilderijen van James Ensor die uitzonderlijk veel voor tentoonstellingen in binnen- en buitenland gevraagd worden. Gespreid over zo’n 260 tentoonstellingen hebben de 38 kunstwerken al meer dan 1500 reizen gemaakt. In bijna de helft van die 260 tentoonstellingen speelde Ensor bovendien de hoofdrol.

In een nieuw artikel voor het Ensor Research Project gaat onderzoeker Nanny Schrijvers dieper in op de tentoonstellingsgeschiedenis van het schilderij Verbazing van het masker Wouse.

Ask A Curator!

Op woensdag 18 september 2013 beantwoordt het KMSKA al je museumvragen tijdens Ask A Curator Day

Logo Ask A Curator

Op woensdag 18 september is het weer Ask A Curator Day op Twitter. Gedurende 24 uur zullen curatoren van bijna 500 musea uit 34 landen de meest uiteenlopende vragen over musea, kunst, wetenschap,… beantwoorden en dat via Twitter. Een overzicht van de deelnemende musea vind je hier.

Ook de curatoren van het KMSKA staan klaar om jouw museumvragen te beantwoorden. Denk gerust even na over wat je hen altijd al eens had willen vragen. In de voormiddag zal Christine Van Mulders de binnenkomende vragen voor haar rekening nemen. In de namiddag neemt Nanny Schrijvers het van haar over.

Tweet je vraag naar @KMSKA voorzien van de hashtag #askacurator. Heb je geen twitteraccount, maar wel een boeiende vraag? Reageer dan onderaan dit bericht of geef ons een seintje via Facebook. We zorgen er dan voor dat jouw vraag onze twitterende curatoren alsnog bereikt.

Volg het KMSKA op Twitter en/of Facebook.

Ziet gij dat geren?

Tijdens de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Afsluiten doet ze met Constant Permeke en Gust De Smet.

Tijdens een uitzending van het programma Ten Huize in 1979 vertelde kunstenaar Jules De Sutter aan Joos Florquin het volgende:

“Ik was vooral bevriend met Permeke en nog beter met Gust De Smet. Karaktèristiek voor het temperament van beiden, was de manier waarop ze een schilderij lieten zien. Permeke zette een schilderij op de ezel en zei: ‘Voilà, dat is een mooi schilderij!’ Gust de Smet, als hij hetzelfde deed, zei: ‘Voilà, ziet gij dat geren?”

Je kan heel het volledige interview nalezen op www.dbnl.org 

Komende zondag sluit de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke de deuren. Dit is dan ook het allerlaatste blogbericht dat de curator bij de tentoonstelling schrijft. We horen graag wat jullie ervan vonden, zowel van de blogsessies als van de tentoonstelling zelf. 

Een schilder van de Leie

Tijdens de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Deze week heeft ze het over Albert Saverys’ fascinatie voor de Leie

Albert Saverys, Landschap met koeien, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Albert Saverys, Landschap met koeien, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

De Leie, telkens weer schildert Albert Saverys deze rivier. Eerst in een lichte impressionistische stijl en dan, na WOI, steeds steviger en met forse penseeltrekken zoals hier in dit Landschap met koeien. De kleuren zijn somber en sober, het is nog nacht als de koeien worden overgezet naar de andere oever.

Saverys’ faam reikt gelukkig verder dan de Leie. Hij was bijzonder succesvol. Zijn werk wordt tussen de twee wereldoorlogen in bijna doorlopend getoond in de Brusselse galerieën. Ook in het buitenland was hij bekend door o.a. zijn deelnames (zes om precies te zijn) aan de biënnale van Venetië.  Net als Permeke – die overigens bijna even oud was als Saverys – zal hij de crisis niet zo sterk voelen als vele andere schilders. Ook in de jaren vijftig van de vorige eeuw blijft hij overeind.

Een uitzonderlijke verzamelaar

Tijdens de De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Deze week heeft ze  het over de bijzondere kunstcollectie van Gustave Van Geluwe.

Hippolyte Daeye, Baadster, 1928, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens

Hippolyte Daeye, Baadster, 1928, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens

Gustave Van Geluwe (1883-1962), eigenaar van een succesvol Brussels modehuis, had een uitzonderlijke kunstcollectie met werken van het einde van de negentiende eeuw tot de jaren vijftig. Naast het werk van James Ensor dat hij in zijn bezit had, was vooral het aandeel Vlaams expressionisme heel bijzonder. In 1963 hebben zijn erfgenamen een deel van zijn verzameling verkocht. Het KMSKA heeft toen 18 werken kunnen aankopen. Zes daarvan kan je in de tentoonstelling zien. Het Stenen tijdperk en De dochters van het vuur door Frits Van den Berghe, Noordzee door Jean Brusselmans, Baadster door Hippolyte Daeye en twee werken uit de donkere reeks van Gustave De Smet: Meisje met boeket en Wit hemd op zwarte achtergrond.

Tytgat aan het raam

Tijdens de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Deze week ligt ze De schets, een schilderij van Edgard Tytgat toe.

Edgard Tytgat, De schets, 1929, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Edgard Tytgat, De schets, 1929, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Edgard Tytgat had iets met ramen. “Een raam geeft adem en inspiratie, het troost en het is geluk”, schrijft hij. Hier zit de schilder naast een raam met uitzicht op een weiland. Hij is geconcentreerd aan het werk en wordt daarbij bijgestaan door zijn vrouw die de penselen klaar houdt. In de kamer zelf is er weinig wat de aandacht afleidt en ook het landschap is bijzonder sober of leeg: alleen maar de horizon die het groene land van de blauwe lucht scheidt. Deze scène is aandoenlijk in zijn eenvoud. De werklust van de schilder, gesteund door zijn vrouw, betekende voor Tytgat wellicht het pure geluk.