De verre reizen van het masker Wouse

De 38 Ensorschilderijen van het KMSKA zijn echte globetrotters. Gespreid over 260 tentoonstellingen hebben ze al  meer dan 1500 reizen gemaakt. 

Achterzijde van het schilderij Verbazing van het masker Wouse van James Ensor

Achterzijde van het schilderij Verbazing van het masker Wouse van James Ensor

Op het spieraam van Ensors schilderij Verbazing van het masker Wouse, zitten een twintigtal etiketten. De meeste verwijzen naar tentoonstellingen: Würt. Kunstverein Stuttgart… Düsseldorf, New Port Harbour Art Museum California 12/12/86 – 22/02/87, *Van Ensor tot Delvaux* provinciaal museum voor mod. kunst  Oostende…

James Ensor, Verbazing van het masker Wouse, 1889, olieverf op doek, 109 x 131,5 cm, gesigneerd en gedateerd links onder: Ensor 1889, KMSKA inv. nr. 2042. © Lukas - Art in Flanders VZW / Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, foto Hugo Maertens.

James Ensor, Verbazing van het masker Wouse, 1889, olieverf op doek, 109 x 131,5 cm, gesigneerd en gedateerd links onder: Ensor 1889, KMSKA inv. nr. 2042. © Lukas – Art in Flanders VZW / Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, foto Hugo Maertens.

Het schilderij weegt 9 kg en is met de lijst erbij 121cm hoog, 143,5 cm breed en 3 cm diep. Deze informatie is noodzakelijk voor het maken van een aangepaste kist voor het kunstwerk dat ondertussen al bijna 70 keer naar een tentoonstelling vervoerd is en dat nu vanaf 16 februari 2014 in Basel getoond wordt (de Verbazing van het masker Wouse staat trouwens op de uitnodiging voor de vernissage). Aansluitend vliegt het naar Los Angeles en daarna naar Chicago.

Het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen bewaart 38 schilderijen van James Ensor die uitzonderlijk veel voor tentoonstellingen in binnen- en buitenland gevraagd worden. Gespreid over zo’n 260 tentoonstellingen hebben de 38 kunstwerken al meer dan 1500 reizen gemaakt. In bijna de helft van die 260 tentoonstellingen speelde Ensor bovendien de hoofdrol.

In een nieuw artikel voor het Ensor Research Project gaat onderzoeker Nanny Schrijvers dieper in op de tentoonstellingsgeschiedenis van het schilderij Verbazing van het masker Wouse.

Ask A Curator!

Op woensdag 18 september 2013 beantwoordt het KMSKA al je museumvragen tijdens Ask A Curator Day

Logo Ask A Curator

Op woensdag 18 september is het weer Ask A Curator Day op Twitter. Gedurende 24 uur zullen curatoren van bijna 500 musea uit 34 landen de meest uiteenlopende vragen over musea, kunst, wetenschap,… beantwoorden en dat via Twitter. Een overzicht van de deelnemende musea vind je hier.

Ook de curatoren van het KMSKA staan klaar om jouw museumvragen te beantwoorden. Denk gerust even na over wat je hen altijd al eens had willen vragen. In de voormiddag zal Christine Van Mulders de binnenkomende vragen voor haar rekening nemen. In de namiddag neemt Nanny Schrijvers het van haar over.

Tweet je vraag naar @KMSKA voorzien van de hashtag #askacurator. Heb je geen twitteraccount, maar wel een boeiende vraag? Reageer dan onderaan dit bericht of geef ons een seintje via Facebook. We zorgen er dan voor dat jouw vraag onze twitterende curatoren alsnog bereikt.

Volg het KMSKA op Twitter en/of Facebook.

Ziet gij dat geren?

Tijdens de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Afsluiten doet ze met Constant Permeke en Gust De Smet.

Tijdens een uitzending van het programma Ten Huize in 1979 vertelde kunstenaar Jules De Sutter aan Joos Florquin het volgende:

“Ik was vooral bevriend met Permeke en nog beter met Gust De Smet. Karaktèristiek voor het temperament van beiden, was de manier waarop ze een schilderij lieten zien. Permeke zette een schilderij op de ezel en zei: ‘Voilà, dat is een mooi schilderij!’ Gust de Smet, als hij hetzelfde deed, zei: ‘Voilà, ziet gij dat geren?”

Je kan heel het volledige interview nalezen op www.dbnl.org 

Komende zondag sluit de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke de deuren. Dit is dan ook het allerlaatste blogbericht dat de curator bij de tentoonstelling schrijft. We horen graag wat jullie ervan vonden, zowel van de blogsessies als van de tentoonstelling zelf. 

Een schilder van de Leie

Tijdens de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Deze week heeft ze het over Albert Saverys’ fascinatie voor de Leie

Albert Saverys, Landschap met koeien, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Albert Saverys, Landschap met koeien, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

De Leie, telkens weer schildert Albert Saverys deze rivier. Eerst in een lichte impressionistische stijl en dan, na WOI, steeds steviger en met forse penseeltrekken zoals hier in dit Landschap met koeien. De kleuren zijn somber en sober, het is nog nacht als de koeien worden overgezet naar de andere oever.

Saverys’ faam reikt gelukkig verder dan de Leie. Hij was bijzonder succesvol. Zijn werk wordt tussen de twee wereldoorlogen in bijna doorlopend getoond in de Brusselse galerieën. Ook in het buitenland was hij bekend door o.a. zijn deelnames (zes om precies te zijn) aan de biënnale van Venetië.  Net als Permeke – die overigens bijna even oud was als Saverys – zal hij de crisis niet zo sterk voelen als vele andere schilders. Ook in de jaren vijftig van de vorige eeuw blijft hij overeind.

Een uitzonderlijke verzamelaar

Tijdens de De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Deze week heeft ze  het over de bijzondere kunstcollectie van Gustave Van Geluwe.

Hippolyte Daeye, Baadster, 1928, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens

Hippolyte Daeye, Baadster, 1928, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens

Gustave Van Geluwe (1883-1962), eigenaar van een succesvol Brussels modehuis, had een uitzonderlijke kunstcollectie met werken van het einde van de negentiende eeuw tot de jaren vijftig. Naast het werk van James Ensor dat hij in zijn bezit had, was vooral het aandeel Vlaams expressionisme heel bijzonder. In 1963 hebben zijn erfgenamen een deel van zijn verzameling verkocht. Het KMSKA heeft toen 18 werken kunnen aankopen. Zes daarvan kan je in de tentoonstelling zien. Het Stenen tijdperk en De dochters van het vuur door Frits Van den Berghe, Noordzee door Jean Brusselmans, Baadster door Hippolyte Daeye en twee werken uit de donkere reeks van Gustave De Smet: Meisje met boeket en Wit hemd op zwarte achtergrond.

Tytgat aan het raam

Tijdens de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Deze week ligt ze De schets, een schilderij van Edgard Tytgat toe.

Edgard Tytgat, De schets, 1929, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Edgard Tytgat, De schets, 1929, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Edgard Tytgat had iets met ramen. “Een raam geeft adem en inspiratie, het troost en het is geluk”, schrijft hij. Hier zit de schilder naast een raam met uitzicht op een weiland. Hij is geconcentreerd aan het werk en wordt daarbij bijgestaan door zijn vrouw die de penselen klaar houdt. In de kamer zelf is er weinig wat de aandacht afleidt en ook het landschap is bijzonder sober of leeg: alleen maar de horizon die het groene land van de blauwe lucht scheidt. Deze scène is aandoenlijk in zijn eenvoud. De werklust van de schilder, gesteund door zijn vrouw, betekende voor Tytgat wellicht het pure geluk.

Naakt met Afrikaanse invloeden

Tijdens de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Deze week heeft ze het over de Afrikaanse invloeden die expressionistische kunstenaars in hun kunst verwerkten. 

Frits Van den Berghe, Naakt, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens

Frits Van den Berghe, Naakt, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens

De expressionistische schilder is onrustig. Impressionisme noch academisme voldoen om deze gevoelens uit te drukken. Voorgeschreven regels over hoe en wat te schilderen lijken achterhaald. Kunstenaars laten zich inspireren door andere culturen. Afrika is een belangrijke bron. Deze naakte vrouw van Frits Van den Berghe lijkt wel een beeld. Provocerend en frontaal naar het publiek gericht wendt zij haar blik af. Bovendien komt ze terug in een schilderij dat Van den Berghe in 1921 maakte. Wellicht kunnen we deze tekening ook in die periode plaatsen. Het heeft in ieder geval aan hoe vroeg Van den Berghe de Afrikaanse invloeden in zijn vormentaal introduceerde.

Uit het juiste hout gesneden

Tijdens de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Deze week heeft ze het over de houtsnede en hoe Frans Masereel die gebruikte om een groot en divers publiek aan te spreken. 

Frans Masereel, Nocturne, 1932, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens

Frans Masereel, Nocturne, 1932, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens

In de twintigste eeuw groeit de betekenis van de houtsnede enorm. Het is veel meer dan een reproductiemiddel. In deze techniek kan de kunstenaar heel direct, helder en ondubbelzinnig zijn ideeën kwijt. Gustave De Smet ziet hierin een goede oefening om alles wat overbodig is te schrappen. Het helpt hem om te schilderen. Frans Masereel heeft andere bedoelingen. Tijdens een televisie-interview met Joos Florquin (in de uitzending van Ten Huize van 26 mei 1961) vertelt hij daarover het volgende :

“…De houtsnede is voor mij een middel om tot het meest diverse publiek te spreken en tot zeer vele mensen. Men kan van de houtsnede zoveel exemplaren drukken als men wil.” 

Naar aanleiding van de Kunstendag voor kinderen toonde educatief medewerker Babette Cooijmans op deze blog aan hoe je op eenvoudige manier mooie drukresultaten kan verkrijgen. Bekijk haar ‘Drukken voor dummies’-reeks opnieuw.
In de kerstvakantie kunnen kinderen van 5-7 en van 8-12 en jongeren van 13-15 drukken in de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke. Net zoals Gust en Frans.

Sneeuw!

Tijdens de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Nu het buiten behoorlijk fris wordt, haalt ze de sneeuwlandschappen boven.

Constant Permeke, Winterlandschap, 1912, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Constant Permeke, Winterlandschap, 1912, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Sneeuwlandschappen, een ware ziekte bij de Vlaamse kunstenaars. In het Nederlandse literair-culturele tijdschrift De Gids (jrg 92, 1928) schreef AC er het volgende over:

“ … Slechts èèn opmerking: treffend is de èèn-tonigheid van hun onderwerpen. Er heerscht tegenwoordig bij de Vlamingen een ware pletoor van sneeuwlandschappen. Wij hadden reeds die van den ouden Breughel… en Valerius de Saedeleer is degene die het meest meegeholpen heeft om in de schilderkunst de lawinen weer in de mode te brengen. … Daar is b.v. Permeke, de meest begaafde, de oorspronkelijkste, de stoutse der, in breeden zin genomen, jongeren… Aan zijn invloed zal toch wel niemand twijfelen, die zich b.v. Winter herinnert uit het Antwerpsch Museum, dagteekenend van 1912. Het effect der drie bomen op het voorplan (trouzeer verwant met het groot Winterlandschap met jagers van Pieter Bruegel I)  heeft menig schildersgeheugen beheerst. En eenmaal de Vlamingen ermee beginnen is er geen stoppen aan… Het is ook al eens gebeurd met begrafenissen.”

In een kar

Tijdens de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Deze week heeft ze het over Figuren in een kar, een aquarel van Constant Permeke.

Constant Permeke, Figuren in een wagen, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Constant Permeke, Figuren in een wagen, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Met enkele losse penseelstreken schetst Permeke hier een situatie die meteen het hele oppervlak inneemt. Een paard trekt vijf mensen in een kar voort. Twee mannen zitten op de bok. Eén van hen draait zich om en kijkt naar de passagiers. Een man en een vrouw zitten naast elkaar in nette kleren. Zou het misschien een bruidspaar kunnen zijn? De vrouw houdt een boeketje bloemen vast en de man heeft een wel heel wit strikje.

Dit schilderij is een bruikleen van mevrouw Lens-Ghesquière. In het eerste nummer van Zaal Z kan je lezen hoe het in de collectie van het KMSKA terechtkwam.