Stilte voor de (volgende) storm

Het depot is ingehuisd en ingehuldigd en de bezoekmomenten zijn voorbij. De stilte in het museum is weergekeerd. Voor even, want over enkele dagen begint de aannemer aan de volgende verbouwfase. We stuurden fotografe Karin Borghouts nog een laatste keer de lege bovenzalen in. Dat leverde beklijvend mooie beelden op.

Lege bovenzalen – Foto Karin Borghouts

Lege bovenzalen (op sommige plaatsen zijn de deuropeningen verhoogd zodat grote kunstwerken verhuisd konden worden naar het nieuwe interne depot – Foto Karin Borghouts

Het oude depot – foto Karin Borghouts

Lege bovenzalen (op sommige plaatsen zijn de deuropeningen verhoogd zodat grote kunstwerken verhuisd konden worden naar het nieuwe interne depot – Foto Karin Borghouts

Lege bovenzalen – Foto Karin Borghouts

Lege bovenzalen – Foto Karin Borghouts

De omgang met kunst in oorlogstijd (deel 4)

 De bezoekmomenten aan het nieuwe depot zijn intussen helemaal volzet. Bij het depotbezoek organiseert het museum een expo met als titel De omgang met kunst in oorlogstijd. Die toont o.a. beeldmateriaal uit het museumarchief. Omdat niet iedereen de expo zal kunnen zien lichten we op deze blog de komende dagen telkens een historisch beeld toe. 

Brief van hoofdconservator Walther Vanbeselaere aan de heer H. Jacobs, 29 mei 1958, over de bouw van een nieuwe betonnen kluis (atoombunker) in het hart van de bomvrije kelder van het museum – Archief KMSKA

Hoofdconservator Ary Delen ijverde de eerste jaren na de oorlog voortdurend voor het herstel van het museum en zijn collecties, maar het was Walther Vanbeselaere die vanaf 1948 het meeste kon realiseren. Eind 1945 werden de eerste 9 benedenzalen opnieuw in gebruik genomen, in de jaren nadien ook de bovenzalen. Van WO I had men gedacht dat dit de laatste oorlog was geweest. Na WO II, en in de context van de atoomdreiging, wilde men voorzien zijn op nieuwe aanvallen en zowel de burgers als het kunstpatrimonium beter veilig stellen. De overheid investeerde daarom in vier “schuilplaatsen” voor kunstwerken, een in Antwerpen en Mariemont, en twee in Brussel. Hierover is echter heel weinig informatie bewaard gebleven, allicht gedeeltelijk om redenen van geheimhouding. In een brief uit 1958 spreekt Vanbeselaere over een “zwaar betonnen kluis, binnen dezelfde bomvrije kelder” in het museum. Officiële jaarverslagen maken hier echter geen melding van. Het is deze betonnen kluis, of atoombunker, die in 2012 – niet zonder moeite – werd afgebroken, waardoor de ruime gewelfde kelder in ere werd hersteld. Deze ruimte zal in de toekomst dienen als gesloten depot voor een aanzienlijk deel van de schilderijen van het KMSKA.

De omgang met kunst in oorlogstijd (deel 3)

De bezoekmomenten aan het nieuwe depot zijn intussen helemaal volzet. Bij het depotbezoek organiseert het museum een expo met als titel De omgang met kunst in oorlogstijd. Die toont o.a. beeldmateriaal uit het museumarchief. Omdat niet iedereen de expo zal kunnen zien lichten we op deze blog de komende dagen telkens een historisch beeld toe. 

Foto van de inslag van een V-bom op de hoek van de Rogiersstraat en de Schildersstraat, 13 oktober 1944: het museumgebouw hield stand, maar er werden vele vensters en koepels vernield – Archief KMSKA

Na de bevrijding door de Britten op 4 september 1944 dacht men in Antwerpen dat het leed geleden was. In de vreugderoes begon men in het museum reeds schilderijen
uit de bomvrije kelder te halen en op te hangen voor een tentoonstelling met kunstwerken van de Belgische school van de 19e eeuw. Helaas. Op 13 oktober 1944 stortte een V-bom neer op een aantal huizen vlakbij het museum: in de buurt vielen vele doden en gewonden, in het museum sneuvelde het glaswerk van ramen en koepels en werden door de luchtdruk schilderijen weggeslingerd of door scherven beschadigd. Een schilderij van Evariste Carpentier werd onherstelbaar vernield, 52 andere liepen zware of minder ernstige schade op. Restaurator Cornelis Bender kreeg de opdracht om ze te restaureren. Hij was het ook die in de jaren na de oorlog de in het archief bewaarde foto’s van de beschadigde werken maakte. Aan de herstelde schilderijen werd eind 1951 een tentoonstelling gewijd. Het museum kreeg in de loop van de winter 1944-1945 ook nog onder andere V-bommen te lijden, zodat de binnenkant van het gebouw het volledig moest ontgelden: parketvloeren werden door het vocht kromgetrokken en muurbekleding, kroonlijsten en zolderingen vielen naar beneden. Deze herstellingen zouden tot begin jaren 1950 aanslepen.

Kolossale kunst verhuizen, doe je zo

De bezoekmomenten aan het nieuwe depot van het KMSKA zijn intussen helemaal volzet. Als troost voor diegenen die geen plaatsje konden bemachtigen – en als extra voor diegenen bij wie het wel gelukt is – tonen we in dit filmpje hoe de grote werken van Peter Paul Rubens een er een plekje kregen. Uniek én indrukwekkend!

De omgang met kunst in oorlogstijd (deel 2)

De bezoekmomenten aan het nieuwe depot zijn intussen helemaal volzet. Bij het depotbezoek organiseert het museum een expo met als titel De omgang met kunst in oorlogstijd. Die toont o.a. beeldmateriaal uit het museumarchief. Omdat niet iedereen de expo zal kunnen zien, lichten we op deze blog enkele historische beelden toe.

Beveiligingswerken 1943: muurversterking aan de benedenzalen – Archief KMSKA

Beveiligingswerken 1943: Rubenszaal met asbestplaten en zandzakjes – Archief KMSKA

Beveiligingswerken 1943: versteviging van de kelder met metalen schoorbalken en afsluiting tot een kluis – Archief KMSKA

In april 1942 gaf de Duitse bezetter het bevel om de kostbaarste meesterwerken van het museum over te brengen naar een kasteel in de Ardennen, zogezegd om ze te beschermen tegen eventuele aanvallen van Britse vliegtuigen. De beheerraad van het museum besloot echter om de bomvrije kelder en de museumzalen te versterken met extra stellingen en schoorbalken en de belangrijkste schilderijen daar te houden. De kleinere, vervoerbare kunstwerken zou men verdelen over de kluizen van een aantal banken binnen Antwerpen.

Beschoten

In september werd toch een aantal schilderijen, samen met de kostbare verzameling boeken uit het legaat Nottebohm en met oude drukken en archiefstukken uit de belangrijkste stedelijke instellingen, naar het kasteel van Lavaux-Ste-Anne in de provincie Namen overgebracht. Na een schermutseling bij het kasteel – medio augustus 1944 -besloot men dat de daar geborgen collecties een betere schuilplaats moesten krijgen. Dat was mogelijk in de kelders van de Brusselse Nationale Bank. Bij het transport naar Brussel op 26 augustus 1944 werd de colonne vrachtauto’s beschoten door geallieerde vliegtuigen die dachten dat het om een Duits konvooi ging. Er vielen meerdere doden en gewonden. De schilderijen leden geen schade. De kisten met boeken uit het legaat Nottebohm werden wel door mitrailleurskogels doorboord en ook enkele oude veilingcatalogi liepen schade op.

De omgang met kunst in oorlogstijd

Volgend weekend kan je het gloednieuwe depot van het KMSKA bezoeken. Bij dat bezoek organiseert het museum ook een expo met als titel De omgang met kunst in oorlogstijd. Je kan er o.a. uniek beeldmateriaal uit het museumarchief zien. Op deze blog lichten we de komende dagen elke dag één historisch beeld toe. 

Beveiligingswerken anno 1939: “aflating” van een schilderij door de luiken in de Rubenszaal – Archief KMSKA

Nog voor de Duitse inval in Polen – op 26 augustus 1939 – was men in het museum begonnen met het afhaken van schilderijen om ze vervolgens een plaats te geven in de bomvrije kelder. Om de grote stukken uit de museumcollectie te bergen – voornamelijk de kunstwerken uit de Rubenszaal – maakte men gebruik van katrollen waarmee men de schilderijen door de vloerluiken langs de wanden tot in de stevig overwelfde kelderruimte liet zakken. Bij de recente verplaatsing van de schilderijen naar het nieuwe depot heeft het museum opnieuw gebruik gemaakt van de oorspronkelijke mogelijkheden van het gebouw om de grote schilderijen via de vloerluiken tot in de kelder te takelen. Dit leverde beelden op met een grote herkenbaarheid in vergelijking met de foto’s van bijna 75 jaar geleden.

Art handlers laten de schilderijen naar beneden zakken in het gloednieuwe interne depot – Foto Karin Borghouts

Kom dat zien!

Op zaterdag 6 april organiseert het museum een exclusief bezoek aan het nieuwe depot.

Het depotbezoek is intussen volzet. Je kan niet meer inschrijven.

Het was de voorbije weken erg druk in het museumgebouw op het Antwerpse Zuid. De kunstwerken die zich nog in de museumzalen bevonden kregen één voor één een plek in het gloednieuwe interne depot. Dat gebeurde via de luiken in de Rubenszaal van het museum. Die werden in de jaren ‘40 van de vorige eeuw ook al gebruikt om de schilderijen tijdens WOII onder te brengen in de voormalige bunker van het KMSKA.

Het depot is intussen goed gevuld, foto: Karin Borghouts

Art handlers kijken door de gleuf tussen Rubenszaal en depot, foto: Karin Borghouts

Een schilderij daalt af in het depot, foto: Karin Borghouts

Eerste én enige kans

Op zaterdag 6 april kan je het gloednieuwe depot komen bekijken. Je eerste én enige kans! Nadien gaan de deuren toe tot de heropening van het museum in 2018. Bij het depotbezoek is er ook een expo over de omgang met kunst in oorlogstijd. Je kan er o.a. uniek beeldmateriaal uit het museumarchief zien

Praktisch

• Zaterdag 6 april van 10.00 tot 17.00
• Toegang via de Plaatsnijdersstraat 2, 2000 Antwerpen
• Prijs: gratis
• Het depotbezoek is intussen volzet. Je kan niet meer inschrijven.

Kleuters kijken naar Avant-gardekunst

Sinds 16 maart kan je de tentoonstelling De MODERNEN. Avant-garde bezoeken, de vierde tentoonstelling in een reeks over de moderne kunstcollectie van het KMSKA in de Koningin Fabiolazaal. Op deze blog diepen we geregeld een aspect van de tentoonstelling uit. Deze week blogt stagiaire Kim Bové over de kleuterrondleidingen die het museum in de tentoonstelling organiseert.  

Sinds vandaag ben ik weer een ervaring rijker. Kleuterschool De Krokodil mocht een rondleidingspremière bijwonen in de tentoonstelling De MODERNEN. Avant-garde. In totaal kwamen 68 kleuters op bezoek in de Koningin Fabiolazaal te Antwerpen. Zij werden begeleid door de gidsen, kleuterleidsters, grootouders en vrijwilligers. Ook ik heb actief kunnen ondervinden hoe het is om een rondleiding te geven aan kleuters in een museum, waar toch andere afspraken gelden dan op school. Voor we van start gingen, hebben we de kleuteropdrachten nog eens overlopen. We werkten immers met een doorschuifsysteem en dat moest vlot verlopen. Toen de kinderen aankwamen werden ze in groepjes verdeeld. Mijn groepje bestond uit 13 kleuters. Samen zochten we een rustig plekje op waar we afspraken wat er wel en niet mag in een museum. Daarna ging de interactieve rondleiding van start. Ervaringen delen en de kunstwerken interpreteren stonden daarbij centraal.

Het hart van een rendier

Kim en haar kleuters bij ‘Ademend leven’ van Jan Dries

Tijdens de rondleiding liet ik de kleuters bij elk kunstwerk even vertellen wat dat werk voor hen betekende en wat ze er nu zelf in zagen. Ik merkte dat sommige kleuters hier sneller een beeld over hadden. Het ene werk staat ook meer open voor eigen interpretaties dan het andere. Bij Ademend leven van Jan Dries vertelde een kleuter bijvoorbeeld dat hij hier ‘het hart van een rendier’ in zag, een andere kleuter gaf het werk dan weer de naam ‘vogel’ en nog een andere kleuter noemde het werk dan gewoon ‘steen’. Daaraan zie je dat eenzelfde kunstwerk toch wel verschillende interpretaties kan oproepen bij kleuters. De verwerkingsactiviteiten bij elk kunstwerk waren heel uiteenlopend zodat iedere kleuter iets kon doen waar zij/hij zich goed in voelde. Op het einde van de rondleiding heb ik de kleuters gevraagd hoe ze het vonden. Ze waren allemaal erg enthousiast, wat ik heel leuk vond.

Interactieve rondleiding voor kleuters

Interactieve rondleiding voor kleuters

Interactieve rondleiding voor kleuters

Interactieve rondleiding voor kleuters

Interactieve rondleiding voor kleuters

Interactieve rondleiding voor kleuters

Interactieve rondleiding voor kleuters

De weg naar het nieuwe depot

Het is zover! Het nieuwe interne depot in KMSKA is opgeleverd en – het moet gezegd – het ziet er geweldig uit.

Deze ruimte in het hart van het museumgebouw zal alle schilderijen herbergen die het KMSKA tijdens de volgende fases van de verbouwingen niet meer zullen verlaten. Denk bijvoorbeeld aan de kolossale werken van Peter Paul Rubens. Op vraag van het museum bracht fotografe Karin Borghouts zowel de afbraak van de oude atoomkluis als de opbouw van het nieuwe depot in beeld. Dat leverde enkele spectaculaire foto’s op. Een terugblik op de eerste grote fase van het masterplan.

De weg naar het nieuwe depot, a set on Flickr.

Op zaterdag 6 april 2013, nadat alle schilderijen een plaats gekregen hebben, kan je het depot bezoeken. Hou de website of de Facebookpagina van het museum in de gaten om te ontdekken hoe je een plaats kan reserveren.

Een uitzonderlijke verzamelaar

Tijdens de De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Deze week heeft ze  het over de bijzondere kunstcollectie van Gustave Van Geluwe.

Hippolyte Daeye, Baadster, 1928, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens

Gustave Van Geluwe (1883-1962), eigenaar van een succesvol Brussels modehuis, had een uitzonderlijke kunstcollectie met werken van het einde van de negentiende eeuw tot de jaren vijftig. Naast het werk van James Ensor dat hij in zijn bezit had, was vooral het aandeel Vlaams expressionisme heel bijzonder. In 1963 hebben zijn erfgenamen een deel van zijn verzameling verkocht. Het KMSKA heeft toen 18 werken kunnen aankopen. Zes daarvan kan je in de tentoonstelling zien. Het Stenen tijdperk en De dochters van het vuur door Frits Van den Berghe, Noordzee door Jean Brusselmans, Baadster door Hippolyte Daeye en twee werken uit de donkere reeks van Gustave De Smet: Meisje met boeket en Wit hemd op zwarte achtergrond.