De tragische dood van Emile Verhaeren

In de Koningin Fabiolazaal kan je dit najaar De Modernen. Kunst in de Groote Oorlog bezoeken. Met die expo tonen het KMSKA, De Provincie Antwerpen, het Letterenhuis en het Provinciaal Museum Emile Verhaeren hoe de schok van WOI voelbaar is in de kunst en de literatuur uit die periode. Medewerkers van de verschillende instellingen lichten op deze blog geregeld een aspect van de tentoonstelling uit. Rik Hemmerijckx is conservator van het Provinciaal Museum Emile Verhaeren. Hij blogt over de wel erg tragische dood van dichter Emile Verhaeren op 27 november 1916. 

Portret Emile Verhaeren

Als dichter des vaderlands heeft Emile Verhaeren een niet aflatende activiteit ontplooid om het oorlogvoerende België te steunen. In zijn oorlogspoëzie gaat hij heftig te keer tegen de brutale Duitse bezetter. Geen inspanning is hem te veel om allerhande solidariteitsacties te ondersteunen. Zo begeeft hij zich op 25 november 1916 naar de Normandische stad Rouen om er een Frans-Belgische kunstexpositie ten voordele van de oorlogsslachtoffers in te leiden. Het is de bedoeling dat hij enkele dagen later terugkeert naar Saint-Cloud, nabij Parijs. In de ochtend van 27 november trekt Verhaeren samen met de Franse schrijver René Fauchois naar het station van Rouen om er een telegram te verzenden aan zijn vrouw:

“Arriverai ce soir vers 11 heures / si retard de train resterai loger Paris. Verhaeren.”

Na het middagmaal slentert hij samen met zijn vrienden-kunstenaars Maximilien Luce en Charles Angrand nog wat langs de oevers van de Seine. De kunstschilder Victor Gilsoul voegt zich eveneens bij het gezelschap. Pas tegen de late namiddag wordt er afscheid genomen. In het station van Rouen is het een drukte van jewelste: door de oorlogsomstandigheden gaan er per dag slechts twee rechtstreekse treinen richting Parijs. De perrons staan afgeladen vol. Verhaeren is blijkbaar ongeduldig en nog voor de trein vanuit Parijs stilhoudt, springt hij op de trede van een wagon. Tevergeefs probeert hij een deur open te krijgen, verliest zijn greep, valt en komt onherroepelijk onder de wielen terecht.

“Ma femme, ma patrie”

De dichter, die in zijn poëzie meermaals locomotieven geëvoceerd had, komt op deze tragische manier aan zijn einde. Het nieuws van de dood van Verhaeren verspreidt zich als een lopend vuurtje. In de geëxalteerde, patriottische sfeer van het moment worden de feiten in de media onmiddellijk aangedikt: de kranten weten te melden dat Verhaeren met zijn laatste adem “Ma femme! Ma patrie!” zou uitgeroepen hebben.

Verhaeren is een symbool voor het strijdende België en de autoriteiten houden er aan om het stoffelijk overschot van de dichter over te brengen naar het laatste stukje vaderland dat moedig standhoudt tegen de Duitse troepen. Zo wordt Verhaeren op 2 december begraven op het kerkhof van Adinkerke in de Westhoek. Zijn graf wordt enkele maanden later verplaatst worden naar Wulveringem bij Veurne. Pas in 1927 krijgt het zijn definitieve locatie toegewezen met de bouw van het grafmonument van Verhaeren aan de oevers van de Schelde in Sint-Amands.

Kleuters kijken naar Avant-gardekunst

Sinds 16 maart kan je de tentoonstelling De MODERNEN. Avant-garde bezoeken, de vierde tentoonstelling in een reeks over de moderne kunstcollectie van het KMSKA in de Koningin Fabiolazaal. Op deze blog diepen we geregeld een aspect van de tentoonstelling uit. Deze week blogt stagiaire Kim Bové over de kleuterrondleidingen die het museum in de tentoonstelling organiseert.  

Sinds vandaag ben ik weer een ervaring rijker. Kleuterschool De Krokodil mocht een rondleidingspremière bijwonen in de tentoonstelling De MODERNEN. Avant-garde. In totaal kwamen 68 kleuters op bezoek in de Koningin Fabiolazaal te Antwerpen. Zij werden begeleid door de gidsen, kleuterleidsters, grootouders en vrijwilligers. Ook ik heb actief kunnen ondervinden hoe het is om een rondleiding te geven aan kleuters in een museum, waar toch andere afspraken gelden dan op school. Voor we van start gingen, hebben we de kleuteropdrachten nog eens overlopen. We werkten immers met een doorschuifsysteem en dat moest vlot verlopen. Toen de kinderen aankwamen werden ze in groepjes verdeeld. Mijn groepje bestond uit 13 kleuters. Samen zochten we een rustig plekje op waar we afspraken wat er wel en niet mag in een museum. Daarna ging de interactieve rondleiding van start. Ervaringen delen en de kunstwerken interpreteren stonden daarbij centraal.

Het hart van een rendier

Kim en haar kleuters bij 'Ademend leven' van Jan Dries

Kim en haar kleuters bij ‘Ademend leven’ van Jan Dries

Tijdens de rondleiding liet ik de kleuters bij elk kunstwerk even vertellen wat dat werk voor hen betekende en wat ze er nu zelf in zagen. Ik merkte dat sommige kleuters hier sneller een beeld over hadden. Het ene werk staat ook meer open voor eigen interpretaties dan het andere. Bij Ademend leven van Jan Dries vertelde een kleuter bijvoorbeeld dat hij hier ‘het hart van een rendier’ in zag, een andere kleuter gaf het werk dan weer de naam ‘vogel’ en nog een andere kleuter noemde het werk dan gewoon ‘steen’. Daaraan zie je dat eenzelfde kunstwerk toch wel verschillende interpretaties kan oproepen bij kleuters. De verwerkingsactiviteiten bij elk kunstwerk waren heel uiteenlopend zodat iedere kleuter iets kon doen waar zij/hij zich goed in voelde. Op het einde van de rondleiding heb ik de kleuters gevraagd hoe ze het vonden. Ze waren allemaal erg enthousiast, wat ik heel leuk vond.

Het allerlaatste maatje

Hollandse maatjes, het kijk- en doeboekje bij de tentoonstelling De MODERNEN. Kunst uit Nederland eindigde met een wedstrijd. In de laatste maand van de tentoonstelling kregen we nog enkele mooie inzendingen toe. Ontdek de winnaar van de maand augustus!

Met het kijk- en doeboekje ‘Hollandse maatjes’ konden kinderen moderne kunst van onze noorderburen ontdekken in de tentoonstelling De MODERNEN. Kunst uit Nederland. Die liep tot 26/8 in de Koningin Fabiolazaal. Bij 10 schilderijen losten ze leuke opdrachten op. Helemaal achteraan het boekje mochten ze zelf een figuur tekenen dat ze aan het schilderij Dier en kind op blauwe achtergrond van Karel Appel zouden toevoegen.

En de allerlaatste winnaar is…

Elke maand maken we een keuze uit alle inzendingen die binnengekomen zijn. Dit is de winnaar van de maand augustus, meteen het laatste ‘maatje van de maand’.

Maatje van de maand augustus

Maatje van de maand augustus

De jonge kunstenaar die dit werk maakte wordt persoonlijk op de hoogte gebracht. Alle andere inzendingen kan je bekijken in onze digitale Facebookgalerij.