The making of Duo’s 2: Zo bouw je een tentoonstelling op

Vanaf vandaag kan je de tentoonstelling Duo’s 2 bezoeken in de Koningin Fabiolazaal. Daarin presenteert Jongbloed!, de jongerencrew van het museum, kunst uit de collecties van de provincie Antwerpen en het KMSKA en dat op geheel eigen wijze. De jongeren hebben de voorbije maanden stevig doorgewerkt aan hun tentoonstellingsconcept, de bezoekersteksten, het campagnebeeld,…  De afgelopen week hebben ze hun tentoonstelling ook echt mee opgebouwd. Een beeldverslag!

Jan Kiemeneij in de Kerkstraat

Dit najaar kan je in de Koningin Fabiolazaal de tentoonstelling Duo’s in de exporeeks De Modernen bezoeken. Daarin brengen curatoren Bob Daems en Siska Beele kunst uit de collecties van de provincie Antwerpen en het KMSKA samen. Op deze blog gaan ze dieper in op de duo’s in de tentoonstelling of zoeken ze visuele gelijkenissen die verder gaan dan wat je ter plekke kan zien. Deze week zoekt Bob Daems naar sporen van Jan Kiemeneij in het Antwerpse straatbeeld.

De buurt rond de Sint-Willibrorduskerk, pal op de grens tussen Antwerpen en Borgerhout, moet er in 1926 nog enigszins anders hebben uitgezien toen Jan Kiemeneij er de gevel van de schoenwinkel op de hoek van de Kerk- en de Lammekensstraat beschilderde volgens de principes van de ‘zuivere beelding’. De ingreep van Kiemeneij (1889-1981) veroorzaakte blijkbaar heel wat ophef in Antwerpen. De correspondent van de Franstalige Antwerpse krant Neptune was alvast niet opgezet met het initiatief. “Kinderen drijven er de spot mee, volwassenen kunnen nauwelijks hun verontwaardiging onderdrukken.” Dat is zowat de teneur van het korte artikel dat onder de spottende titel Style ultra-moderne op zaterdag 27 maart 1926 verschijnt op pagina 2 van Neptune.
De krant, die verscheen tussen 1907 en 1936 en een leespubliek vond binnen de Franstalige Antwerpse burgerij, vond het vooral ongehoord dat deze uiting van modernisme werd toegepast op “Een van die oude en eerbiedwaardige woningen die hun rode, door de tijd getaande pannendak nog hebben behouden.” Volgens de auteur was iedereen uiteraard vrij om zijn woning te beschilderen naar eigen smaak, maar, zo voegt hij er aan toe: “Dat belet niet dat men deze onzinnige kakofonie van kleuren mag betreuren, op de hoek van een vredige en pittoreske straat die naar de buitenwijken leidt en die haar eigenheid tot nu wist te behouden.”

Agressief oranje

Dankzij Neptune beschikken we nu wel over een vrij accurate beschrijving van de gevelbeschildering door Jan Kiemeneij: “Bizarre cirkels, kubussen in een agressief oranje, vierkanten in een fel geel, ruiten in hard blauw, vlekken in een opzichtig groen.” Allemaal “zeer ongepast”, aldus de auteur. De kleuren die hij beschrijft komen overeen met het kleurenpalet van Ballerina, een schilderij dat Jan Kiemeneij in 1920 maakte en dat nu te zien is op de tentoonstelling Duo’s. De twee werken markeren ook ongeveer begin en eindpunt van de eerste golf van abstracte schilders in Antwerpen.

Tijdens en vlak na de eerste wereldoorlog kwamen Belgische kunstenaars in aanraking met allerhande buitenlandse kunststromingen. Zo zijn in Ballerina de invloeden van het kubisme en futurisme duidelijk merkbaar. In de daaropvolgende jaren zou Kiemeneij evolueren naar een zuivere abstractie, mede onder invloed van stadsgenoten Michel Seuphor (1901-1999) en Jozef Peeters (1895-1960), uitgevers van het avant-gardistische tijdschrift Het Overzicht (1921-1925). Seuphor verkast in 1925 definitief naar Parijs, Peeters stopt in 1926 met schilderen en trekt zich met zijn gezin terug in zijn appartement aan de Gerlachekaai. Jan Kiemeneij legt zich voortaan toe op het subliem in beeld brengen van de Kalmthoutse heide.

Jan Kiemeneij, Duin en heide in bloei te Kalmthout, 1926, olieverf op paneel. Collectie Provincie Antwerpen, P/S 319, (schenking mevrouw A. Colpaert).

Jan Kiemeneij, Duin en heide in bloei te Kalmthout, 1926, olieverf op paneel. Collectie Provincie Antwerpen, P/S 319, (schenking mevrouw A. Colpaert).

1+1=2

Het doeboekje bij de tentoonstelling Duo’s in de exporeeks De MODERNEN eindigt met een wedstrijd waarbij bezoekers – net als de curatoren van dienst – 2 kunstwerken uit de tentoonstelling mogen kiezen om er zelf een duo mee te maken. 

Dit is het winnende Duo van de eerste maand van de tentoonstelling. De winnaar wordt persoonlijk op de hoogte gebracht. De andere inzendingen krijgen een plekje in onze digitale Facebookgalerij.

Winnende inzending

Winnende inzending

René Guiette en Le Corbusier

Dit najaar kan je in de Koningin Fabiolazaal de tentoonstelling Duo’s in de exporeeks De Modernen bezoeken. Daarin brengen curatoren Bob Daems en Siska Beele kunst uit de collecties van de provincie Antwerpen en het KMSKA samen. Op deze blog gaan ze dieper in op de duo’s in de tentoonstelling of zoeken ze visuele gelijkenissen die verder gaan dan wat je ter plekke kan zien. Deze week onderzoekt Siska Beele de relatie tussen het werk van René Guiette en dat van Le Corbusier. 

In de jaren twintig raakt René Guiette (Antwerpen 1893 – Antwerpen 1976) in de ban van de artistieke vernieuwingen in Parijs. Als aanhanger van de rigoureuze idealen van het kunsttijdschrift L’Esprit Nouveau neemt hij een voor die tijd revolutionair initiatief: voor de bouw van een atelierwoning in Wilrijk doet hij een beroep op de modernistische architect Le Corbusier (La Chaux-de-Fonds 1883 – Roquebrune-Cap-Martin 1965). In november 1925 schrijft hij zijn eerste brief aan Le Corbusier en in maart 1926 geeft Le Corbusier zijn visie op het Maison Guiette. De plannen arriveren vier maanden later en in 1926/1927 verrijst de woning op in de Populierenlaan – in al zijn strenge soberheid, als de bovenbouw van een schip. Het huis is eenvoudig en zuiver van ontwerp, vrij van decoratie en sentiment, en juist daarom is het zo fris, helder en licht. Het beantwoordt aan alle praktische noden, maar is tevens een plek voor meditatie en een plaats waar schoonheid heerst. Guiette noemt het huis graag Les Peupliers. In de tuin laat hij twee populieren planten want, vreemd genoeg, in de Populierenlaan staan er geen. In 2008 maakte fotografe Kristien Daem een indrukwekkende foto van het huis.

'Maison Guiette' Kristien Daem ©2008

‘Maison Guiette’, Kristien Daem, ©2008

De nieuwe woning van Guiette inspireert weldra ook enkele van zijn composities. In De voorstad uit 1930 bijvoorbeeld worden de meest typische uiterlijke kenmerken van het huis plastisch vertaald: de strakke gevel, het plat dak, de kubische vorm in versneld perspectief en een soort patrijspoort die door haar ronde vorm de ordening van de hoekige vlakken benadrukt. En in de tuin verschijnt het rijzig silhouet van een populier.

René Guiette, De voorstad, 1930, Collectie Provincie Antwerpen, foto: Jacques Sonck

René Guiette, De voorstad, 1930, Collectie Provincie Antwerpen, foto: Jacques Sonck

Jan Cockx & baron Avermaete

Dit najaar kan je in de Koningin Fabiolazaal de tentoonstelling Duo’s in de exporeeks De Modernen bezoeken. Daarin brengen curatoren Bob Daems en Siska Beele kunst uit de collecties van de provincie Antwerpen en het KMSKA samen. Op deze blog gaan ze dieper in op de werken in de tentoonstelling of  zoeken ze visuele gelijkenissen die verder gaan dan wat je ter plaatse kan zien. Bob Daems licht het Portret van Roger Avermaete van Jan Cockx toe en vertelt hoe het in de collectie van de Provincie Antwerpen beland is.

Portret van Roger Avermaete, Jan Cockx, 1919, olieverf op doek, 183 x 126 cm, Collectie Provincie Antwerpen, P/S 229, legaat Roger baron Avermaete, foto: Jacques Sonck

Portret van Roger Avermaete, Jan Cockx, 1919, olieverf op doek, 183 x 126 cm, Collectie Provincie Antwerpen, P/S 229, legaat Roger baron Avermaete, foto: Jacques Sonck

Toen begin jaren 70 aan de Koningin Elisabethlei in Antwerpen een nieuw provinciehuis verrees, werd meteen ook het plan opgevat om de bestaande – maar toen nog bescheiden – kunstcollectie gevoelig uit te breiden. Met de bedoeling het statige gebouw te verfraaien werden in sneltempo nieuwe kunstwerken verworven. Niet enkel door aankoop maar ook via schenkingen van kunstenaars of hun nabestaanden. Vele van deze schenkingen werden ondergebracht in de zogenaamde ‘kunstkabinetten’ van het provinciehuis, waar het werk van een bepaalde kunstenaar permanent werd getoond. Het is op die manier dat ook het Portret van Roger Avermaete door Jan Cockx in de verzameling terechtkwam.

Ten voeten uit

Auteur en kunstcriticus Roger Avermaete (1893-1988) speelde een belangrijke rol in de avant-gardistische beweging in Antwerpen, kort na de Eerste Wereldoorlog. Als organisator van voordrachten en tentoonstellingen en als initiatiefnemer achter verschillende kunsttijdschriften was hij een centraal figuur in het modernistische milieu, waartoe onder meer ook Paul Van Ostaijen, Jozef Peeters, Oscar en Floris Jespers, Paul Joostens, Jan Kiemeneij en Michel Seuphor behoorden. En dus ook de jonge Jan Cockx (1891-1976), die in 1919 dit prachtige portret van Avermaete ten voeten uit schilderde. Het schilderij maakte deel uit van de persoonlijke kunstverzameling van baron Avermaete, waarvan een belangrijk deel na zijn overlijden in 1988 aan het provinciebestuur werd geschonken. Samen met het gehele geschreven oeuvre van de man – een kloeke boekenkast vol – en een uitgebreide penningenverzameling werd de provinciale collectie meteen ook een prent van James Ensor en enkele schetsen van Constant Permeke en Rik Wouters rijker, naast nog een tiental andere kunstwerken.

Tot slot nog een kenner aan het woord over het schilderij van Jan Cockx:
Tijdens een bezoek aan een expo in 2010 waarin het Portret van Roger Avermaete ook te zien was, vertelt Mauro Pawlowski waarom dit schilderij nu juist zo goed is.