Bram Bogart, Groen Wiel Rood, Lukas-Art in Flanders, foto Hugo Maertens, © Sabam

In Groen Wiel Rood (1965) van Bram Bogart vormt de rode metselspecie een krachtveld dat dramatische spanning verleent aan de spontane cirkelbewegingen van de groene en gele metselspecie in het centrum van het kunstwerk. Bogart liet de richting en de dikte van de materie bij het aanbrengen ervan beïnvloeden door zijn gemoedstoestand.

Spanning

In 1974 toont het programma Kortweg hoe Bram Bogart de laatste hand legt aan een tentoonstelling met zijn werken in Lens Fine Art Gallery in Antwerpen. De kunstenaar heeft het in dit fragment onder andere over de spanning van het schilderij.

“Ze zeggen wel eens: “Je werkt met zo’n dikke materie. Komt dat niet te dicht bij de beeldhouwkunst?” Maar dat vind ik zelf niet. Ik zie het zelf nog steeds als een expressionistische uiting.”

Je kan het hele interview bekijken op de Cobra-website.

Walter Leblanc, Twisted Strings, Lukas-Art in Flanders, foto Hugo Maertens, © Sabam

In Twisted Strings geeft Walter Leblanc het  informele witte doek een geribbelde verftextuur en een optische illusie van vibratie (op-art). Hij doet dat met behulp van homogeen aangebrachte, opgedraaide textieldraden.

Walter Leblanc, Torsions Mobilo-Static, Lukas-Art in Flanders, foto Hugo Maertens, © Sabam

Torsions Mobilo-Static is een vierkant met blauwwit gedraaide linten op een zwarte ondergrond. De torsies of draaiingen van het bovenste deel zijn tegengesteld aan die van de onderste strook. Zo ontstaat er een indruk van beweging en een versnipperde weerkaatsing van het licht. Die is o.a. onderhevig aan de wentelfrequentie en de draairichting van de torsies. Voor de kijker verandert het effect van dit vierkant van zodra hij beweegt.

In Lichtwerk (1961) werkt Paul Van Hoeydonck  met witte verf op doek en papiersnippers.     De verf op het papier geeft een ander soort wit dan de verf op het doek. Zo ontstaan er subtiele ‘wittinten’ en lichtschakeringen. Het effect van wit verandert door het gebruik van verschillende constructiematerialen en stoffen. Space Torso (1963) en Spaceman (1967) heeft Van Hoeydonck samengesteld uit witte onderdelen van verschillende gebruiksvoorwerpen. 

Spaceman

Van Hoeydonck heeft verschillende ‘Spacemen’ gemaakt. In 1964 werd hij door één van hen – Space Boy – geïnterviewd voor het programma Medium. Op de vraag of hij graag in de ruimte wil vliegen antwoordde de kunstenaar: “Ik vlieg in de ruimte”. Als Space Boy hem tot slot vraagt of hij hem de eerste Belgische geesteskosmonaut of kosmonaut in de geest mag noemen, zegt Van Hoeydonck: “Als ge dat zo wilt zeggen, moogt ge dat gerust doen.” Je kan het hele interview bekijken op de Cobra-website.

Paul Van Hoeydonck en Spaceman bij de opening van De MODERNEN, Avant-garde, foto: Jesse Willems

Op de maan

In 1971 reisde Fallen Astronout, een sculptuur van Van Hoeydonck samen met de astronauten van Apollo 15 naar de maan. Ze plaatsten het op 2 augustus op het maanoppervlak, niet ver van de plek waar ze twee dagen voordien geland waren. Daar ligt het vandaag nog steeds. Van Hoeydonck is daarmee de eerste en vooralsnog de enige kunstenaar met werk op de maan.

Günther Uecker, Spiraal, Lukas-Art in Flanders, foto Hugo Maertens, © Sabam

Door zijn spijkerreliëf Spiraal (1966) wit te spuiten, wil de Duitse kunstenaar Günther Uecker (1930) de kijker het immateriële licht als concreet doen ervaren. De nagels vangen het licht op en er ontstaat een schaduwspel. Tegelijk veroorzaakt de lichtweerkaatsing van het wit een optische beweging en de indruk van lichtvibratie. Zo ontstaat de illusie van een lichtgevend voorwerp dat inwerkt op de ruimte. Bij Uecker staan licht en wit symbool voor geestelijke vrijheid. Bij Nagelobject (1979) koos hij voor achromie en behield hij de natuurlijke kleur van de nagel.

Günther Uecker, Nagelobject, Lukas-Art in Flanders, foto Hugo Maertens, © Sabam

In dialoog met de kunst

In 1987 zond het programma Kunst-Zaken een interview uit met Uecker naar aanleiding van zijn tentoonstelling in het casino in Knokke. Terwijl hij een nieuw spijkerreliëf maakt, praat hij over Antwerpen, zijn vriendschap met kunstenaar Jef Verheyen en het belang van kunst. Over dat laatste zegt hij het volgende:

“Kunst kan de mens niet redden, maar wel een dialoog doen ontstaan die oproept tot ons behoud.”

Je kan het interview bekijken op de Cobra-website.

Lucio Fontana, Concetto Spaziale, (1965), acrylverf op doek, 91,5 x 60 cm, Lukas-Art in Flanders, foto Hugo Maertens, © Sabam

Vanaf 1945 liet de Argentijns-Italiaanse kunstenaar Lucio Fontana (1899-1968) de reële ruimte deel uitmaken van zijn monochrome werken door er gaten in te maken of erin te snijden. In zijn Concetto Spaziale openen scherpe sneden het in een kleur gezette doek. De achterliggende ruimte wordt met het licht dat erdoor gaat een onlosmakelijk deel van de compositie. Over de daad van het snijden zei hij ooit het volgende:

“Saai wordt het niet, het gebaar laat zich herhalen, als een kus of een boterham met kaas.”

Monochromie/essentialisme

Jef Verheyen, Variatie, Lukas-Art in Flanders, foto Hugo Maertens, © Sabam

Ook Jef Verheyen maakte monochrome kunst die verre van monotoon was. In Variatie zitten nauwelijks merkbare regenboogtonen die een weidse hemel van een avondschemering of een morgenstond oproepen. Verheyen koos voor kleur als enige uitdrukkingsmiddel. Zelf noemde hij dat essentialisme.

Plechtige besnijdenis

Lucio Fontana bewerkt een schilderij van Jef Verheyen, Medium, 1962

In december 1962 toonde het tv-programma Medium hoe Fontana een werk van Verheyen met een piek bewerkte. Toen de presentator vroeg, “Meneer Verheyen, hoe voelt gij u op het ogenblik dat uw vriend Fontana uw werk gaat onderwerpen aan een plechtige besnijdenis of perforatie?”, antwoordde die laatste kort en bondig: “Gelukkig.”

Je kan de reportage Vernietiging als artistiek proces bekijken op de Cobra-website.

Het museum biedt bezoekers graag een houvast aan bij zijn tentoonstellingen. Die kan allerhande vormen aannemen, naar ieders wens: sommige bezoekers hebben voldoende aan een label naast de kunstwerken, andere lezen graag teksten of hangen liever aan de lippen van een museumgids. De vroegere audioguide bij de vaste collectie hebben we tijdens de sluiting opgeborgen, maar Jongbloed! experimenteerde in De Modernen al met een iPad-app. Voor gezinnen ontwikkelen we steeds een kijk- en doeboekje zodat ouders en kinderen de tentoonstelling samen actief kunnen beleven.

Maak de kunstwerken af

Kunst actief beleven is een voorwaarde die de kunstenaars van de avant-garde, die we nu tonen in de Koningin Fabiolazaal, aan àlle bezoekers stellen. Zonder ervaring van de toeschouwer is hun kunst niet af. Daarom hebben we bij De MODERNEN. Avant-garde geen doeboekje gemaakt dat enkel gericht is op kinderen, maar eentje dat geschikt is voor alle leeftijden. De opdrachten nodigen uit om goed of langer te kijken, te associëren, te tekenen, te bewegen in de ruimte en met anderen over je ervaringen te praten of over de kunstwerken te discussiëren. Zo leer je op een ervaringsgerichte manier ook heel wat bij over de ideeën en de werkwijze van de avant-gardisten. Achteraan in het doeboekje is een wedstrijd opgenomen, gelinkt aan de kunstwerken in de tentoonstelling die gemaakt zijn met alledaagse materialen (denk aan de scheerapparaten van Arman of de spijkers van Uecker). Ook zin om thuis aan de slag te gaan met wat je in huis hebt? Stuur ons een foto van je eigen kunstwerk en maak kans op een mooie prijs.

Naast dit boekje DOEN kan je ook nog altijd kiezen voor een boekje LEZEN, om het verhaal van de curator bij de tentoonstelling te ontdekken. Aan ieder de keuze.