Seringen voor kerst

Tijdens de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Kerstbomen kan je er helaas niet zien. Seringen daarentegen wel.  

Jean Brusselmans, Seringen, 1934, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Jean Brusselmans, Seringen, 1934, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Het succes van de schilders vertegenwoordigd in de tentoonstelling kan niet gescheiden worden van de initiatieven van Kunst van Heden. Dat is een vereniging die in 1905 in Antwerpen gesticht werd. O.a. door de gebroeders François, Louis en Charles Franck. In 1911 organiseerde Kunst van Heden  in de Antwerpse Stadsfeestzaal al een tentoonstelling met werk van Permeke en De Smet. Daarnaast hebben leden van de vereniging herhaaldelijk werken geschonken aan het museum. Zoals Seringen van Jean Brusselmans in 1937.

Uit het juiste hout gesneden

Tijdens de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Deze week heeft ze het over de houtsnede en hoe Frans Masereel die gebruikte om een groot en divers publiek aan te spreken. 

Frans Masereel, Nocturne, 1932, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens

Frans Masereel, Nocturne, 1932, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens

In de twintigste eeuw groeit de betekenis van de houtsnede enorm. Het is veel meer dan een reproductiemiddel. In deze techniek kan de kunstenaar heel direct, helder en ondubbelzinnig zijn ideeën kwijt. Gustave De Smet ziet hierin een goede oefening om alles wat overbodig is te schrappen. Het helpt hem om te schilderen. Frans Masereel heeft andere bedoelingen. Tijdens een televisie-interview met Joos Florquin (in de uitzending van Ten Huize van 26 mei 1961) vertelt hij daarover het volgende :

“…De houtsnede is voor mij een middel om tot het meest diverse publiek te spreken en tot zeer vele mensen. Men kan van de houtsnede zoveel exemplaren drukken als men wil.” 

Naar aanleiding van de Kunstendag voor kinderen toonde educatief medewerker Babette Cooijmans op deze blog aan hoe je op eenvoudige manier mooie drukresultaten kan verkrijgen. Bekijk haar ‘Drukken voor dummies’-reeks opnieuw.
In de kerstvakantie kunnen kinderen van 5-7 en van 8-12 en jongeren van 13-15 drukken in de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke. Net zoals Gust en Frans.

Tentoonstellen voor beginners

Begin december volgde Jongbloed!, de jongerenwerking van het KMSKA, de workshop Tentoonstellen voor beginners van Faro. Jongbloed!-er Watcharita Aroon vat de essentie van de avond op geheel eigen wijze samen.

Op 5 december spraken de andere Jongbloed!-ers en ik af in Sint-Niklaas. Samen gingen we naar een workshop Tentoonstellen voor beginners. Ik had die avond een jurk aan. Niet ideaal voor als we met dozen zouden moeten zeulen. Of vreemde parcours zouden moeten doorlopen. Gelukkig verliep de workshop niet zo. Stoelen en tafels namen de zaal in beslag. De deelnemers mochten zitten, luisteren en kijken. En notities nemen. Eerder een lezing Tentoonstellen voor beginners, dus. Heel erg interessant wel! De lesgever had duidelijk veel ervaring. Hij gebruikte leuke voorbeelden, waardoor de lezing vlot te volgen was. Voor wie er niet bij kon zijn, jammer. Ik heb er veel van opgestoken. Ben jij van plan om binnenkort ook een tentoonstelling te organiseren? Ik heb enkele tips opgeschreven die ik graag met je wil delen.

Tip 1 Tip 2 Tip 3 Tip 4

Veel succes!

Sneeuw!

Tijdens de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Nu het buiten behoorlijk fris wordt, haalt ze de sneeuwlandschappen boven.

Constant Permeke, Winterlandschap, 1912, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Constant Permeke, Winterlandschap, 1912, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Sneeuwlandschappen, een ware ziekte bij de Vlaamse kunstenaars. In het Nederlandse literair-culturele tijdschrift De Gids (jrg 92, 1928) schreef AC er het volgende over:

“ … Slechts èèn opmerking: treffend is de èèn-tonigheid van hun onderwerpen. Er heerscht tegenwoordig bij de Vlamingen een ware pletoor van sneeuwlandschappen. Wij hadden reeds die van den ouden Breughel… en Valerius de Saedeleer is degene die het meest meegeholpen heeft om in de schilderkunst de lawinen weer in de mode te brengen. … Daar is b.v. Permeke, de meest begaafde, de oorspronkelijkste, de stoutse der, in breeden zin genomen, jongeren… Aan zijn invloed zal toch wel niemand twijfelen, die zich b.v. Winter herinnert uit het Antwerpsch Museum, dagteekenend van 1912. Het effect der drie bomen op het voorplan (trouzeer verwant met het groot Winterlandschap met jagers van Pieter Bruegel I)  heeft menig schildersgeheugen beheerst. En eenmaal de Vlamingen ermee beginnen is er geen stoppen aan… Het is ook al eens gebeurd met begrafenissen.”

Over Ensor in Japan (deel 2)

Voor de tentoonstelling Ensor in context reizen 73 schilderijen en 59 tekeningen en prenten uit de Ensorcollectie van het KMSKA rond in Japan en dat nog tot 17 maart 2013. Herwig Todts – KMSKA-curator én Ensorkenner –  blogt over de tentoonstelling én de Japanse museumcultuur, die toch duidelijke verschillen vertoont met de onze. Vandaag deel 2.

Deel 1 gemist?

Wie Haruki Murakami’s driedelige 1q84 gelezen heeft, weet dat de literatuurkritiek in Japan een bloeiend genre moet zijn. Kunstkritiek zoals we die in Europa en de Verenigde Staten kennen, wordt er evenwel helemaal niet beoefend. Conservator Toshihari Suzuki van het Toyota Art Museum vertelde me dat kranten en magazines niets anders doen dan een tentoonstelling aankondigen maar verder geen recensies publiceren waarin een kenner tentoonstellingen kritisch tegen het licht houdt. Japanse museumconservators leiden uit de reacties van individuele bezoekers, tweets, e-mails, opmerkingen in het gastenboek of tegen de zaalwachters af of een tentoonstelling naar waarde wordt geschat.

De museumervaringen van Toshiharu Suzuki

Herwig Todts met Tokishi Sakai en twee van zijn collega's

Herwig Todts met Tokishi Sakai en twee van zijn collega’s

Toshiharu Suzuki is een jonge conservator en ik heb hem een tijdje met e-mails boordevol vragen belaagd. Toshi is specialist in de Europese kunstgeschiedenis. Hoewel Toyota niets meer is dan de woonplaats van het personeel van de gelijknamige autofabriek, beschikt zijn museum met werk van o.a. Ensor, Schiele, Brancusi, Foujita, Bacon of Boltanski, over een hele mooie verzameling moderne kunst. Als tiener hield Toshi van Oasis en The Beatles, van Hollywoodproducties, Jean-Luc Goddart en Westerse mode. Toen hij ook belangstelling kreeg voor hedendaagse Japanse kunst vond hij die aanvankelijk een zwakke kopie van Westerse voorbeelden. Aan de universiteit van Tokyo schreef Toshi zijn eerste kunsthistorische werkstuk over Gerhard Richter. Geleidelijkaan raakte hij geboeid door de relatie tussen kunst en samenleving en zo ontdekte hij tijdens een vakantie met zijn ouders in Parijs de laat 19de-eeuwse monumentale symbolistische schilderkunst van Pierre Puvis de Chavannes, auteur van de bekende, zeer religieus getinte Arme visser (1881). Omdat de eeuwenoude reserves van veel Japanners tegenover het Christendom genoegzaam bekend zijn, vroeg ik Toshi naar zijn eigen opvattingen ter zake. Als kind bezocht hij samen met zijn ouders herhaaldelijk de boeddhistische tempels op de top van de heilige berg Koyasan. Dat deden ze omdat ze hoopten dat herhaald bezoek aan Koyasan zou kunnen bijdragen tot de genezing van de oogkwaal waaraan de kleine Toshi leed. Toshi gelooft nog steeds dat een bezoek aan een heilige plek helend kan werken maar hij beschouwt zichzelf helemaal niet als een gelovig boeddhist. Hij loopt zoals vele Japanners vaak even langs een Shintoschrijn maar is geen overtuigd Shintoïst. Toshi vertelde me dat de Japanse museumbezoeker net zoals wij de artistieke kwaliteiten en het culturele belang van christelijke of boeddhistische beelden waardeert. ” We naturally accept the existence and power of figures and images, so that we don’t hesitate much to worship images in a museum. (Maar!) Even when we are strongly and spiritually moved, it is not usual for us, either, to put our hands together in front of a sculpture or an image in a museum, I guess. (…) I rather wonder whether western art lovers don’t feel any holiness in front of, for example, a painting of Fra Angelico or Jan van Eyck.”

Veel Japanse kunstliefhebbers zijn ongetwijfeld zoals Toshi Suzuki nieuwsgierig, open, ontvankelijk en tegelijkertijd eigenzinnig en ongrijpbaar. Het wordt, geloof ik, tijd om de volgende Ensortentoonstelling samen met intrigerende conservators als Toshi Suzuki, voor te bereiden.

In de wolken!

In de verf, het kijk- en doeboekje bij de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke eindigt met een tekenwedstrijd. Ontdek de winnende inzending van de maand november.

In De MODERNEN. Rondom Permeke kunnen kinderen met het kijk- en doeboekje ‘In de verf’ kunstenaars ontdekken die meester waren in het schilderen. Bij 10 schilderijen lossen ze, samen met hun ouders, grootouders, broers of zusjes, leuke opdrachten op die Vlieg voor hen bedacht heeft. Helemaal achteraan in het boekje daagt Vlieg hen uit om een mooie wolkenhemel te bedenken. Net zoals op sommige van de kunstwerken in de tentoonstelling. Wie zijn of haar tekening afgeeft aan het onthaal of opstuurt naar het KMSKA maakt kans op een mooie prijs.

In de wolken

De winnende inzending van de maand november

Het museum was helemaal in de wolken met de mooie inzendingen die de voorbije weken zijn binnengekomen. Dit is de winnaar van de maand november. De jonge kunstenaar die deze wolkenhemel maakte, wordt persoonlijk op de hoogte gebracht. Alle andere inzendingen krijgen een plekje in onze digitale Facebookgalerij.

Over Ensor in Japan (deel 1)

Voor de tentoonstelling Ensor in context reizen 73 schilderijen en 59 tekeningen en prenten uit de Ensorcollectie van het KMSKA rond in Japan en dat nog 17 maart 2013. Herwig Todts – KMSKA-curator én Ensorkenner –  blogt over de tentoonstelling én de Japanse museumcultuur, die toch duidelijke verschillen vertoont met de onze.

Japan heeft de moderne museumcultuur – die in Europa trouwens ook slechts 250 jaar oud is – vrij vroeg en stevig omarmt. Zo werd het Tokyo Kokuritsu Hakubutsukan (Nationaal Museum) in 1872 gesticht nadat een Japanse delegatie tijdens een bezoek aan de Verenigde Staten 14 jaar eerder kennis had gemaakt met gelijkaardige instituten. Vandaag is het Japanse museumpubliek het grootste en gretigste ter wereld. De Japanse museumbezoeker lijkt onvermoeibaar. Volgens Toshiharu Suzuki, conservator in het Toyota Art Museum, is ongebreidelde visuele honger al eeuwenlang een belangrijk facet van de Japanse cultuur. “In Japan, we have a long and strong tradition of love-for-figures that continues until today in animation and manga (and porn movies, I guess).”

Ensor alweer in Japan

Campagnebeeld Ensor in context

Campagnebeeld Ensor in context

In 1972 reisde een ensemble schilderijen, etsen en tekeningen van James Ensor een eerste keer langs Japanse musea in Kamakura, Nagoya, Fukuoka en Kyoto. Van 1983 tot 1985 kwamen andere Japanse steden aan de beurt. Het Koninklijk Museum organiseerde in 2005 een Ensortentoonstelling waarin speciaal aandacht werd besteed aan Ensors belangstelling voor de kunst van het Verre Oosten onder de titel: Japonism to modernism. En op 14 april van dit jaar werd in het Toyota Art Museum opnieuw een Ensortentoonstelling geopend, die vervolgens naar Ehime, Tokyo en Iwate reisde om op 17 maart 2013 in Okayama te eindigen. In de tentoonstelling Ensor in context. Ensor and the history of European Art from the Collection of the Royal Museum of Fine Arts Antwerp kan de museumbezoeker aan de hand van Ensors zeer gevarieerde oeuvre de geschiedenis van de Vlaamse en Europese kunst van de 15de tot de 20ste eeuw verkennen. In Toyota was Ensor trouwens opnieuw te gast in een gebouw van architect Yoshio Taniguchi. Die laatste stond in voor de renovatie van het MoMA in New York, waar in 2010 ook een grote Ensortentoonstelling liep.

Ensor in Japanse collecties

Ensor staat kennelijk op het verlanglijstje van Japanse conservators. Verzamelaar Tokishi Sakai schonk in 1992 een Stilleven aan het Museum voor Moderne kunst van Nagaoka. Het Stadsmuseum van Himeji specialiseert zich in moderne Belgische kunst en heeft behalve Ensor (een Stilleven met fruit, bloemen en ontklede lichten [lumières effeuillées]) o.a. ook schilderijen en prenten van Léon Frederic, Fernand Khnopff en Xavier Mellery. Twee andere musea, in de provincie Aichi, zijn er in geslaagd topstukken van Ensor op de kop te tikken: Het portret van de schilder omgeven of omsingeld door maskers van 1899, werd in 1991 aangekocht door het Menard Art Museum in Komaki (het museum bezit ook het mooie Zelfportret van de kunstenaar aan zijn harmonium van 1932). Het Toyota Art Museum kocht in 1993 Ensors eerste Liefdestuin (1888). Beide schilderijen werden kort voor of na WOI door Ensor verkocht aan zijn vriendin Emma Lambotte-Protin die met haar echtgenoot, dokter Albin Lambotte van Luik naar Antwerpen was verhuisd. Ernstige financiële problemen dwongen hen op hun beurt tot de verkoop van het grootste deel van hun verzameling Ensorschilderijen. Het Koninklijk Museum kreeg in 1927 de kans om voor 1 miljoen Belgische franken (+/- 25000 euro) De oestereetster (1882), Adam en Eva (1887) en enkele andere stukken aan te kopen. Gebrek aan middelen dwong het museum zich te beperken tot 6 werken. Vervolgens kocht de Antwerpse liefhebber Cléomir Jussiant o.a. Het portret van de schilder ingesloten door maskers, de Liefdestuin en Kinderen maken hun ochtendtoilet (1886, inmiddels door de Vlaamse Overheid voor het Museum voor Schone Kunsten van Gent gekocht) uit het bezit van Lambotte. Die zijn eveneens naar Japan gereisd. Als schilderijen elkaar konden missen moet het in Toyota een aangenaam weerzien zijn geweest voor ‘onze ‘ Oestereetster en het fameuze zelfportret omgeven door maskers.

Volgende week: deel 2

In een kar

Tijdens de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Deze week heeft ze het over Figuren in een kar, een aquarel van Constant Permeke.

Constant Permeke, Figuren in een wagen, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Constant Permeke, Figuren in een wagen, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Met enkele losse penseelstreken schetst Permeke hier een situatie die meteen het hele oppervlak inneemt. Een paard trekt vijf mensen in een kar voort. Twee mannen zitten op de bok. Eén van hen draait zich om en kijkt naar de passagiers. Een man en een vrouw zitten naast elkaar in nette kleren. Zou het misschien een bruidspaar kunnen zijn? De vrouw houdt een boeketje bloemen vast en de man heeft een wel heel wit strikje.

Dit schilderij is een bruikleen van mevrouw Lens-Ghesquière. In het eerste nummer van Zaal Z kan je lezen hoe het in de collectie van het KMSKA terechtkwam.