Frits de alchemist

Tijdens de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Deze week diept ze een recensie uit de jaren 50 op die het werk van Frits Van den Berghe in slechts enkele zinnen weet te vatten. 

Frits Van den Berghe, Boom in bloei, 1930, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens

Frits Van den Berghe, Boom in bloei, 1930, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens

In 1954 wordt werk van Frits Van den Berghe tentoongesteld in het Bonnefantenmuseum in Maastricht. De recensent van het Limburghs Dagblad schrijft daarover het volgende:

“Bij een tentoonstelling als deze wordt men in een fris bad gedompeld. […] Van den Berghe is een soort alchemist. Onthuller van een droomwereld, heeft hij meer aandacht voor het groteske, het huiveringwekkende. Hij kijkt, net zoals Edgard Tytgat, achter de gordijnen.”

Beide kunstenaars nemen inderdaad risico’s en schilderen verder en dieper dan wat je kan zien.

Sélection

Tijdens de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Deze week belicht ze Sélection, een tijdschrift  – en bij uitbreiding galerie – waarmee kunstpauzen André De Ridder en Paul-Gustave Van Hecke hedendaagse kunst promootten in de jaren 20 van de 20ste eeuw.

Frits Van den Berghe, Paul Gustave Van Hecke en zijn vrouw Norine De Schrijver, 1923, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens

Frits Van den Berghe, Paul Gustave Van Hecke en zijn vrouw Norine De Schrijver, 1923, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens

Het Atelier d’Art Contemporain Sélection zag in september 1920 – intussen 92 jaar geleden – het levenslicht met een “kubistische” tentoonstelling. De bedoeling van het tijdschrift en de gelijknamige galerie was om hedendaagse kunst te promoten, te tonen en te verkopen. Maar het Atelier was ook actief in binnenhuisinrichting en mode en verzorgde zelfs bibliofiele publicaties. André De Ridder en Paul-Gustave Van Hecke namen de directie waar, het redactiesecretariaat werd toevertrouwd aan Georges Marlier, een oudgediende van het tijdschrift Ça ira van Paul Neuhuys en vriend van Paul van Ostaijen. Overige aandeelhouders waren onder meer: Gust de Smet, Frits van den Berghe, Eduard Mesens, Scauflaire, Jules de Praetere, Léon Doesberg en Norine de Schrijver. Die laatste was een modeontwerpster met internationale faam én de gezellin (en later ook echtgenote) van Van Hecke. In het bovenstaande dubbelportret vereeuwigde Frits van den Berghe het fascinerende paar.

In het eerste nummer van Zaal Z kom je meer te weten over het boeiende leven kunstpromotor Paul-Gustave Van Hecke. 

Likeur drinken met Sint-Lucas

Tijdens de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Deze week bespreekt ze De likeurdrinksters van Gustave Van De Woestyne.

Gustave Van De Woestyne, De likeurdrinksters, 1922, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Gustave Van De Woestyne, De likeurdrinksters, 1922, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Morgen, op 18 oktober, wordt de heilige Lucas, patroon van de schilders, gevierd. Er zijn in de schilderkunst talrijke voorstellingen met een schilderende Sint-Lucas. Hier portretteert Gustave Van De Woestyne zichzelf terwijl hij ook aan het schilderen is. Hij brengt twee dames in beeld. Al is dat voor de toeschouwer niet meteen duidelijk. Het schilderij staat parallel met het beeldvlak en op het eerste gezicht lijkt het om een scène met drie figuren aan een tafel te gaan. De lijst verraadt het spelletje van de schilder. De rechtse dame heeft een klein glaasje vast. Vandaar de titel. De andere valt op met haar hoedje. Beiden lijken op elkaar, ook door hun pose. De houdingen zijn erg geaffecteerd. Er is een sterk licht/ donkercontrast tussen de schilder op de voorgrond en de dames. Dat compenseert het gebrek aan aan ruimtelijkheid in deze scène.

Drie figuren

Tijdens de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Deze week bespreekt ze het schilderij Drie figuren van Constant Permeke dat het grote publiek tijdens deze expo voor het eerst te zien krijgt. 

Constant Permeke, Drie Figuren, KMSKA, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Constant Permeke, Drie Figuren, KMSKA, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Drie mensen werken op het land. Ze zijn aan het oogsten. Verderop bij de molen kan je de korenschoven op het veld zien staan. De horizon ligt erg hoog en al staan de figuren dicht bij elkaar, toch is er geen contact. Het zijn geen individuele mensen waar we enkele anekdotes over te weten zullen komen. Ze verbeelden het harde werk op het land. Ze verbeelden de oogst, waar en wanneer dan ook.
Over Constant Permeke wordt vaak gezegd dat hij volgens zijn instinct werkt, dat hij schildert hoe hij de dingen aanvoelt. Hij wil niet beredeneren of verklaren, noch een ideale wereld vol schoonheid tonen, integendeel.

Op 11 oktober opent in het Paleis voor Schone Kunsten de tentoonstelling Constant Permeke. Retrospectieve. Daarvoor reisde het merendeel van de Permekecollectie van het KMSKA naar Brussel. Op enkele pareltjes na. Die kan je in de Koningin Fabiolazaal bekijken. Dit schilderij is een bruikleen van mevrouw Lens-Ghesquière. In het eerste nummer van Zaal Z kan je lezen hoe het in de collectie van het KMSKA terechtkwam.  

Intussen op de museumwerf

Net voor de zomer maakte de aannemer de atoomkluis in het hart van het museumgebouw met de grond gelijk. In de ruimte die daardoor vrijkwam, bouwt hij dit najaar een gloednieuw museumdepot op. Daar zullen zo goed als alle schilderijen die het museum de komende jaren niet meer verlaten – denk bijvoorbeeld aan de grote werken van Peter Paul Rubens – een onderkomen krijgen. Daarnaast is er nog de trappenzaal- of De Keyserzaal – van het museum. Die wordt hermetisch afgesloten opdat de schilderijencyclus van Nicaise De Keyser er de komende jaren stofvrij kan blijven hangen.

Fotografe Karin Borghouts trok opnieuw naar het museum en legde er de opbouw van het nieuwe depot en het afsluiten van de trappenzaal vast. Daarna nam ze een kijkje in de andere museumzalen. Die worden stelselmatig klaargemaakt voor de sloopwerken die na de oplevering van het museumdepot op het programma staan.

Intussen op de museumwerfIntussen op de museumwerfIntussen op de museumwerfIntussen op de museumwerfIntussen op de museumwerfIntussen op de museumwerf
Intussen op de museumwerfIntussen op de museumwerfIntussen op de museumwerfIntussen op de museumwerf

Intussen op de museumwerf, a set on Flickr.

Stilleven met versleten borduursel

Tijdens de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke blogt curator Nanny Schrijvers elke week over één aspect van de tentoonstelling. Deze week laat ze Paul Haesaerts, een kunstcriticus uit de jaren 30 van de vorige eeuw aan het woord over Stilleven van Jean Brusselmans.

Jean Brusselmans, Stilleven, 1936, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

Jean Brusselmans, Stilleven, 1936, © KMSKA / Lukas-Art in Flanders vzw – foto Hugo Maertens, Aanvullende rechten: Sabam

In zijn schilderijen onderzoekt Jean Brusselmans de chaos in de wereld. Met ordening en constructie brengt hij die tot rust. Paul Haesaerts – zelf kunstenaar, maar vooral bekend als kunstcriticus en essayist – schrijft in 1937 het volgende over Brusselmans’ Stilleven:

“Eens ontdekte de schilder, onder de versleten bekleding van een oude canapé een nog erger versleten borduursel. Deze lap was voor hem een openbaring … Ligt de reden ervan niet hierin, dat de zeer markante tekening van de stof tegelijkertijd heftig en toch gebonden is, omdat ze van een strikte orde is, uitbundig en schitterend van kleur (oranje, vuur en goud) en toch ingehouden en gedempt (ingevat in donkerblauwe rechthoeken). Het lijken aanzienlijk vergrote moleculen, die door een reusachtige microscoop bekeken, laten zien met welke heftigheid zij leven… De schilder schijnt te zeggen: “Zo is de innerlijke samenstelling van mijn heelal” en het is niet alleen door middel van deze lap, dat hij ons zo toespreekt. Kijk eens naar de grote sneden preskop, of de enorme schijven bloedworst. Lijken ze niet op afbeeldingen uit boeken over geneeskunde, die de samenstelling van het bloed of van één of ander spierweefsel moeten verduidelijken?” 

Voor ik dit citaat las was het me nooit helemaal duidelijk waar die drukke achtergrond in dit Stilleven juist voor stond. Of hoe een banaal stukje versleten borduursel aan de basis kan liggen van zoveel moois.

Rondom Permeke: Nu in de App-Store!

In dit filmpje neemt Jongbloed!-er Joke je mee naar de tentoonstelling De MODERNEN. Rondom Permeke in de Koningin Fabiolazaal.

Ze vertelt je alles over de iPad- app die Jongbloed! bij deze tentoonstelling maakte. Die kan je vanaf nu downloaden via de App-Store!